Жоғары олейнді күнбағыс майын алу технологиясын жобалау

Узнать стоимость написания работы

Мазмұны

1

Нормативті сілтемелер

2

Анықтамалар

3

Белгілер мен қысқартулар

4

Кіріспе

5

1 Аналитикалық шолу

 

1.1 Бастапқы және қосымша шикізаттардың сипаттамасы

 

2 Зерттеу бөлімі

 

2.1 Зepттeyдің мақсаты мен міндеті

 

2.2 Зерттеуді жүргізу және талдау әдістері

 

2.3 Зерттеу нәтижесі мен оларды талдау

 

2.4 Қорытынды мен ұсыныстар

 

3 Технологиялық бөлім

 

3.1 Өнімді дайындаудың технологиялық схемасы

 

3.2 Технологиялық есептеулер

 

3.3 Технохимиялық бақылау

 

4 Еңбекті қорғау және тіршілік қауіпсіздігі

 

5 Қоршаған ортаны қоғау

 

Қорытынды

 

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

 

Қосымша (кестелар, схемалар, бағдарламалық құжаттар)

 

 

НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР

1. МЕМСТ 306 24 – 98. Өсімдік майы және маргарин өнімдері.

2. МЕМСТ 289 29 – 91. Үшглицеридтің құрамын анықтау.

3. МЕМСТ 112 1128 – 75. Жануар майы.

4. МЕМСТ 52465-2005. Күнбағыс майы.

5. МЕМСТ 23932-90Е. Зертханалық шыны ыдыстар мен құрал-жабдықтар.

6. МЕМСТ 25336-82. Зертханалық шыны ыдыстар мен құрал-жабдықтар. Түрлері.Негізгі параметрлері мен өлшемдері.

7. МЕМСТ 1770-74. Өлшеу бірыңғайлығын қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесі. Физикалық шамалардың бірліктері.

8. МЕМСТ 7.54-88. Ақпарат, кітапханалық және баспа ісі бойынша стандарттар жүйесі.

Осы стандартты қолдану үшін мынадай сілтемелік құжаттар қажет. Күні

қойылған сілтемелер үшін сілтемелік құжаттың көрсетілген басылымын ғана

қолданады:

9.ҚР СТ 1.9-2007 Қазақстан Республикасының Мемлекеттік техникалық

реттеу жүйесі. Қазақстан Республикасында халықаралық, өңірлік және шет

мемлекеттердің ұлттық стандарттарын, стандарттау бойынша өзге

нормативтік құжаттарды қолдану тәртібі.

10.ҚР СТ ИСО/МЭК 17025-2007 Сынау жəне калибрлеу зертханаларының

біліктілігіне қойылатын жалпы талаптар.

11.ГОСТ 24104-2001 Зертханалық таразылар. Жалпы техникалық

талаптар.

12.ГОСТ 28498-90 Сұйық шыны термометрлер. Жалпы техникалық

талаптар. Сынау əдістері.

13.ИСО 661:2007 Мал жəне өсімдік майлары мен тоң майлар. Бақылау

үлгілерін əзірлеу.

АНЫҚТАМАЛАР

1.Гидролиз - кейбір химиялық қосылыстардың су молекуласының әсерінен төмен молекулалы түзілімдер жиынтығына ыдырау қасиеті.

2.Майлардың гидротациясы - бұл майларды аз мөлшерде сумен өңдеу процессі, майлардағы ақуызды заттарды, фосфолипидтерді және басқа да қоспаларды тұндыруға қолданылады.

3.Өнім - процестің немесе көрсетілген қызметтің нәтижесі.

4.Процесс - өнімнің өмірлік циклінің процестерін қоса алғанда, қандай да бір тапсырылған нәтижеге жету жөніндегі өзара байланысты және дәйекті іс-қимылдар (жұмыстар) жиынтығы.

5.Гидрогенизация - сутек жіберу арқылы еселі байланыстарды сутекпен қанықтыру арқылы сұйық майдың балқұ температурасын көтеру немесе қатты май алу.

 

БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР

Берілген курстық жұмыста кейбір белгілер мен қысқартулар бар:

% - пайыз

0С – градус цельский

М3 – метр куб

М – метр

кВт – киловат

мин – минут

сағ – сағат

мг – миллиграм

кг – килограмм

г/см3 – грамм сантиметр куб

м/с – метр секунд

т.б. – тағы басқа

 

Кіріспе

Өсімдік майы мен қатты майлар – тамақ өнеркәсібінің негізгі салаларының бірі. Олардың негізгі өнімі өсімдік майлар және жануар майы. Азық-түліктік майлар басқа да тағамдармен қоса адамзаттың нәрлі тағамдармен қоректенуін негізін құрайды. Оларды жеке және өзгеріссіз күйінде де, сондай-ақ , майды өңдегенде алынатын – маргарин, асхана майы, майонез және басқа түрлі өнімдер түрінде қолданады. Өсімдік майлардың кейбір түрлері косметикалық тауар өндірісінде, дәрілік препаратттарда еріткіш ретінде, майлағыш заттар ретінде пайдаланылады.

Қазақстандағы қазіргі май өндірісіне келер болсақ, біздің елімізде мақта көп өндірілетіндіктен, мақта майлары көп өндіріледі. Сонымен қатар, аз мөлшерде мақсары майлары да өндіріледі. Бұл майларды адам организміне зиянсыз және түсі мен дәмі стандартқа сай болуы керек.

Қазіргі май өңдіру технологияларында сығу әдісі материалды органикалық еріткішпен экстракциялау алдындағы дәннен майды шығаруға қолданылады. Сирек жағдайларда ғана таза сығу әдісін қолданады.

Майлар – үш атомды спирттер, глицерин мен май қышқылдарынан тұратын күрделі эфир. Адамның қоректенуі үшін үлкен маңызы бар. Адам организмінде майлар функция қатарымен толтырылады. Майлар барлық өмірге қатысты процестерге қатысады. Ағзаның ауысуна және көптеген физиологиялык реакциялардың интенсивтілігіне әсер етеді- ақуыз, көмірсу, Д-дәрумені, гармондар синтезіне, сонымен қатар ағзаның өсуі мен ауырмауына әсер етеді. Майлар ағзаның суықтауынан қорғайды. Қөмірсулар сияқты майлар да энергия (адам тәлігіне 30% энергия жүмсайды) болып келеды.

Бүкіл тағам өнеркәсібінде өндірілген өнімнің жалпы көлемінің 13% -ын құрайтын май және сұйық май саласы маңғызды да күрделі салалардың бірі болып есептеледі. Саланың құрамында престік, экстракциялық және комбинирленген май заводтары, гидрогенизациялық,маргариндік, сабын қайнататын өндірістер мен синтетикалық жуғыш заттарды өндіретін зауыттар кіреді. Соңғы он жылдықта май және сұйық май өндірісі кәсіпорындарының мәнді техникалық қайта жабдықталуы өтті. Олардың көптеген бөлігінде процестің үзіліссіз жүруіне қол жеткізетін кешенді жүйе мен қондырғылармен жабдықталуы байқалған. Жаңа технологиялық операциялар, бұрынғыдан жақсартылған жабдықтар енгізілген, процестердің механизация мен автоматизациясы орындалуда.

Май алу өнеркәсібінің шикізаты ретінде майлы өсімдіктердің дәндерін пайдаланады. Майлы өсімдіктер деп – шартты түрде өз органында, яғни, дәндерінде көп мөлшерде майды консентрлейтін өсімдіктерді айтады. Олардың кейбіреулерін, мысалы: мақта, зығырды, негізінен талшықтарды алуға қолданылатындарды, йірім өсімдіктерінің категориясына да жатқызады. Май қордағы қоректің материял ретінде барлық өсімдіктерде жиналады.

Құрамында майы бар өсімдіктерден алынған майларды – өсімдік майлары дейміз. Қазақстанда негізінен күнбағыс, мақта шиті, соя, рапс және т.б. өсімдіктерден алады. Сонымен қатар белгілі көлемде жануар майлары қолданылады. Өсімдік майлары мен өнімдері адам үшін теңдесі жоқ азық болып табылады. Бұл өнімдердің бағалылығы өнергетикалық құндылығымен анықталады.

Өсімдік пен жануар майларының физиологиялық құндылығы жоғары болуы май құрамындағы адам ағзасына қажетті, маңызы жоғары заттардың болуында. Табиғи майлар, әсіресе өсімдік майлары майда еритін А, Д, Е және К тасымалдаушы қызметін атқарады. Әсіресе үлкен маңызы бар май құрамындағы эссенциалды (ауыстырылмайтын) поли қанықпаған қышқылдар ағзада синтезделмейді. Бұл қышқылдарды тек тағамдық пайдалану арқылы аламыз. Барлық поли қанықпаған қышқылдар ағзада линол қышқылдарынан түзіледі (С18:2). Бұл қышқыл В6 дәруменінің әсерімен адам ағзасына арахидон қышқылы болып, дәрумендік және биокаталитикалық белсенділікке йе болады. Линол қышқылы және басқада поли қанықпаған қышқылдарды түзеді.

Қанықпаған май қышқылдары адам ағзасын қалыпты өсіру мен дамыту үшін қажет. Ағзамыздан холестеринді ығыстырып шығарады, инфекциялық ауруларға қарсы түру қәбілетін арттырады, тері ауруларын алдын алады, қатерлі жаралар мен ісіктердің жазылуын жеделдетеді, жүрек бұлшықеттерінің жұмысын реттеп, қан айналым жүйесін арттырады және т.б. Сонымен қатар фосфолипидтер аса маңызды физиологиялық белсенділікке ие, олар ағза құрамындағы май алмасу процесін реттеп отырады.

Май өндірісінде өнімнің жалпы құрамындағы майы азайтылған, әсіресе жануар майларындағы холестериннің, қаныққан май қышқылдарының және транс изомерлердің мөлшерін төмендету алға қойылып отыр.

Май өнімдерінің құрамындағы поли қанықпаған қышқылдар мөлшерін көбейту, функционалды ингридиенттерге байыта отырып, осы өнімдердің өндірілуін көбейту керек.

Басқа да ингридиенттер (тағамдық қоспалар, ароматизаторлар) өнімге белгілі бір қасиеттер береді. Мысалы: дәмін жақсартатын, табиғи хош ийіс беретін, өнімнің сапасын арттырып тұтынушының қызығушылығының арттырады.

Адам ағзасына келіп -түсетін тағамдық майлар және көмірсулар ағзаның энергия қажеттілігінің 80-90% 0амтамасыз етеді. Өсімдік майы мен қатты майлар – адамдарға ең қажетті, құнарлы заттардың бірі. Олар өнімнің қай түрінде де концентрленген энергияның құнарлығын ұстануда, ағзаны алмастырылмайтын майлы қышқылдармен қамтамасыз етеді. Майда еритін витаминдерді таситын тасымалдағыш рөлін атқарады.[1]

Мен осы кезге дейін май туралы білген ілімімді сізге тарту еттім. Енді менің зерттеу ретінде алған тақырыбымды ашықтасам сіздерге түсінікті болуына сенімдімін. Мен тақырып ретінде «Жоғары олейнді күнбағыс майын алу технологиясын жобалау»,-деген процестер жыйынтығын алдым. Бұл тақырыпты алу себебім:

Жұмыстың өзектілігі: жалпылама өсімдік және жануар майларының адам өмірінде тек алмастырылмайтын фактор ғана емес, энергия көзі екендігін және мембраналық жасуша құрамына кіретін пластикалық материял ретінде маңыздылығы жоғарылығында еді. Мен өмір сүріп жатқан облыста алдыңғы қатарлы өсімдік майы қүнбағыс майы болғандықтан жұмыс өзекті.

Жұмыстың жаңашылдығы: Бұл жұмыстың жаңашылдығы барма деген сұрақ туындаса онда жауап берейік - сәйкессіздік деңгейін бағалау әдістемесіне сәйкес өнімге іріктеме жүргізу қажет болды және іріктемедегі сәйкес келмейтін бірлік санын немесе сәйкессіздіктерді анықтау қажет болды, сон соң іріктемедегі бұйымдар санына бөліп, жүзге көбейту керек, іріктемені белгілі бір мерзімділікпен алу керек: мысалы күніне 1 рет, аптасына 1 рет. Зерттеу барысында кәсіпорында 14 рет іріктеме жасалды, 6 жағдайда сәйкес келмейтін бірліктер саны екіге тең, 2 жағдайда ақаулы өнім бесеу болды, 6 жағдайда 1 сәйкессіздік анықталды. Орташа есеппен сәйкес келмейтін өнімдер саны екіге тең болды. Бірақ қанша қарапайым болғанымен бұл тапсырмаға белгілі бір көлемде шығын жұмсалды. Мұндай жұмыстар қосымша және белгілі бір көлемде шығынды талап ететін жұмыстар болып табылады. Бірақ, әдетте, бұл тапсырманы шешу үшін біраз қаражат керек болған еді, ол мәселені барынша шештім. Себебі мұнда жұмсалған шығындар ақталады деген сенімде едім

Әрине, бұл қосымша шығындарды қажет етеді, бірақ мұны істемесе, өнімді жаңашыл түрде алу мүмкіндігі болмас еді. Асылында ешқандай тәжірибе жүргізбей жоғары сапалы сынаманы алып болмайды деп ойлаймын.

Жұмыстың мақсаты: Зерттеу жүргізіліп отырған өнім үшін зерттеуді келесідей жіктеу ұсынамын: қауіпті, маңызды, маңыздылығы төмен, сонымен қатар жеңіл қателіктері қарастырдым.

Бұл кемшіліктердің себептері әр түрлі сипатқа ие болуы мүмкін: техникалық, орындаушылық, табиғи және басқалары. Менің мақсатым осы мәселелерді барынша азайтуға тырысу болды. Өйткені менің мақсатым адам қауәпсіздігі және өндірістік пайданы қарастыру болатын.

Жұмыстардың сәйкестіктері: Мен бұл жұмысты жасауым барысында 1. Шеврель принципін қолдандым. Ол принципі бойынша мен майды сумен араластырып сілті ретінде күйдіргіш натрий қосып араластырып 100 градус температурада қыздырдым. Бұл майдың суды қосып алып, глицеринге және карбон қышқылдары – стеарин, олейн, қышқылдарына басқа да қышқылдарға анықтау реакциясы еді. Менің бұл рекцияны қолдану себебім іс жүзінде майдың құрамындағ белгілі бір қышқылдардың мөлшерін көбейте аламынба деген сұраққа жауап алу еді. Бұл гидролиздену реакциясы еді. 2. Бертло принципін қолдандым. Бұл принцип бойынша глицерин мен қышқылдар қоспасын қыздырып майға ұқсас зат алуымда. Яғни алғашқы принципке кері күрделі эфир синтездеу реакциясын жүргіздім. Осы деректерге сүйене отырып май құрылысы, жөнінде қорытындыға келу қийын емес.

 

1        Аналитикалық шолу

1.1 Бастапқы және қосымша шикізаттардың сипаттамасы

Майлар табиғатта көп таралған. Олар көмірсулар және белоктармен бірге барлық өсімдіктер мен жануарларорганизмдер құрамында болады және біздің тағамның негізгі бөліктерінің бірі. Тағамдық құндылығы жоғары майлар мен қатты май құрамы технологиялық әртүрлі – рафинациялық тазалаудан өтеді. Бұл қажетті майды технологиялық процестермен өңдеу қатарымен қоспалар мен майлар бірге болатын заттар. Азық – түліктің сапасын және технологиялық құрамын бұзатын заттарды тазалау мақсатында қолданылады. Рафинация нәтижесінде сапалы май көрсеткіштері жақсарады. Сонымен, рафинатталмаған соялық, рапстық, жүгерінің және т.б майларқанықпаған дәмі мен иісінен тағамға қажетсіз, бірақ рафинациядан кейін олар азық – түлікке жарамды.

Өсімдік майларын майлы шикізаттардан алудың екі жолы бар: сығу және престеу. Осы екі әдіспен сімдік майларын алғаннан кейін оны өңдеу міндетті түрде жүргізіледі. Себебі оның түсі, дәмі, құрамы және т.б қасиеттері ол майды қолдануға мүмкіндік бермейді. Алынған майды өңдеуге гидратация, алғашқы тазалау, ағарту, иіссіздену, дезодорация, процестері жатады. Осы процестердің жиынтығын комплексті рафинация деп аталады.[1]

Майлы шикізатқа сипаттама: өсімдік майын өндіру шаруашылығында шикізат ретінде өсімдіктердің дәндері мен жемістері сондай-ақ кейбір өсімдіктердің сүйектері.

Майлы өсімдіктер қатарына 100 өсімдікті жатқызуға болады. Барлық май ндірілетін дәндерді екі топқа бөліп қарастырады. Майлы өсімдіктер. Яғни өсімдік майын өндіру үшін өсіріледі. Өсімдіктер, яғни басқа өнімдері алу үшін өсіріледі, содан кейін май алады. Бірінші топқа күнбағыс және т.б жатады. Біз күнбағысты қарастырамыз:

Европалықтар тұңғыш рет күнбағысты Американы ашқан кезде Мексиканың кең байтақ жазықтарынан көрген. Олар күнбағысты Европаға бұдан төрт жүз жыл бұрын алып келді. Оны «күн гүлі» деп атады. Ал Россияда күнбағыс осыдан 3 жүз жыл бұрын пайда болды. Алғашында оны бақтарға сән үшін өсірген. Ол кезде күнбағыстың ұсақ себеттері –гүл шоқтары көп болған.

Бірақ көп ұзамай күнбағыс ұрықтарының, яғни дәндерінің жеуге жарамды тәттілігін байқап, оны бақшаларда да өсіретін болған. 1830ж. Воронеж губерниясының Алексеевка слабодасынан шыққан басыбайлы шаруа Бокарев күнбағыс дәнінен сығып май алуға болатынын табады. Қазір күнбағыс – біздегі ең кең таралған майлы дақыл. Біздің еліміз Мексикадан келген «күн гүлінің» екінші отанына айналды.

Күнбағыс далалық қара топырақты өңірге- Молдавиядан Алтайға дейін егіледі. Әрине ол өзінің жабайы арғы тегіне аздап қана ұқсайды. Мәдени күнбағыстың себеті ірі. Онда 7 мыңға тарта дән болады. Сонымен бірге мәдени күнбағыстың сабағы 4 метрге дейін жетіп , оның жуандығы білектей болып өседі.

Үй тұрмысында ол дәнін шағып жейтін шекілдеуік болып қалып отыр. Бірақ күнбағыстың беретін басты нәрсесі-оның жақсы майы. Күнбағыс дәнінен май сығып алғаннан кейін одан күнжара қалады. Күнжараны жылқы, сиыр, қойлар жейді. Сабағын турап , булап шошқаға береді. Себетін кептіреді де ұнтақтайды, ол да –жақсы мал азығы. Күнбағыстың кейбір сорттарын сүрлем үшін егеді. Бұл жағдайда оның дәні піспей тұрып көктей орады.

Күнделікті тағам даярлағанда қолданатын күнбағыс майы жайлы не білеміз? Күнбағыс дәнінен сұйық күнбағыс майы алынады. Өсімдік майының 90%-ы осы өсімдіктің дәнінен алынады, сыққаннан кейінгі дәніне қант қосып, сығымдап, тамаққа қолданылатын тәтті тағам жасалынады. Сары желегін медицинада пайдаланады. Күлінен сахар алады, онда 30 — 36% калий тотығы бар. Күнбағыс күнжарасында — құнарлы мал азығы, онда 38%-дан астам ақуыздық зат, 20 — 22% көмірсу және 6%-дай май бар. Күнбағысты бұршақ өсімдіктерге қосып сүрлемдік дақыл ретінде өсіреді. 100 кг көктей орылған күнбағыс құрамында 18 азық өлшемі, 1,4 кг сіңімді протеин бар. Көктей шабылған күнбағыс га-нан 400 — 500 ц балауса азық алынады. Қазақстанның солтүстік, шығыс аудандарында ерте және тез пісетін саратовтық 10; 169, шортандылық — 41, қостанайлық — 91, т.б. сорттары аудандастырылған. Осы сорттардың 1 га-нан 10 — 12 ц күнбағыс майы алынады. Күнбағыстың негізгі зиянкестері: сым-құрт, күнбағыс қан көбелегі, т.б.; аурулары: боз шірік, сұңғыла, т.б. Жалпы ақпарат. Күнбағыс – күрделі гүлдесін тұқымдасына жататын өсімдік. Оның шамамен 90‑ға тарта біржылдық және көпжылдық түрлері кездеседі. Үлкен гүлшоғырлары бар күнбағыстың ашық сәулелі жапырақшалары бір қарағаннан-ақ күнді еске түсіреді. Бұдан бөлек, бұл өсімдік басын үнемі күнге қаратып, шығыстан батысқа дейінгі күн ізімен оның соңынан еретін ерекше қабілетке ие.

Өндіріс циклі көктемде басталып, күзде аяқталады және сорты мен технологиясына қарай бар жоғы 100-150 күнге созылады. Бұл бастапқы өніп-шығу кезеңінен гүл жару кезеңіне дейін суыққа, құрғақшылыққа төзімді, дәлірек айтқанда біздің климатымызға бейім өсімдік болып табылады. Сондықтан, күнбағыс өсіру – аса қарапайым, қаржы салымын аз мөлшерде қажет ететін, жоғары рентабельді, өзін-өзі аз уақыт ішінде ақтайтын ақша табудың түрі. Кұнбағыстың пістелері (дәндері) өте пайдалы. Олардың құрамында май, құнды өсімдік ақуыздары, көмірсулар, өзек, лецитин бар. Түрлі микроэлементтерге бай, сондықтан да магний, темір, мырыш, селенит, йод жетіспеушілігі кезінде көкөніс дәндерінің пайдасы тиеді.

Күнбағыс түрлері. Ең көп тараған түрі – майлы күнбағыс. Күнбағыстың бұл түрі әлемнің барлық жерінде өседі және күнбағыс майын өндіру үшін пайдаланылады. Майлы күнбағыстың 4-5 метрлі толық сабақтары, кәдімгі немесе бұтақты, бір немесе бірнеше кішкене бастары болады; жалғыз бастыларының ені кейде жарты метрге (әдетте – 15-20 см) дейін жетеді; шетіндегі гүлдері сары, орта тұсы күлгін түсті болып келеді. Күнбағыстың жемісі – сопақша, төрт қырлы немесе бүйірінен сығымдалған дән, ол жеміссеріктен (қабық немесе қауыздан) және тұқым қабығымен жабылған ақ дәннен (өзек) тұрады. Сондай‑ақ күнбағыстың көп тараған түрінің бірі – біржылдық. Сабағы тығыз, биіктігі2,5 мдейін тік өседі. Жапырақтары кезекпе кезек, ірі, жүрек тәрізді, бұдырлы, ұзын сап бойына орналасқан. Гүлдері сары, жоғары ұшты, үнемі күнге қарай бұрылып тұратын ірі себетке жинақталған. Жемісі – жолақты немесе қара түсті сопақша жұмыртқа тәріздес дән. Ол ұдайы күннің сәулесін, топырақтағы ылғал мен құнарлы заттардың болуын қажет етеді.

Өсіру әдістемесі және технологиясы. Күнбағыс өсіру қиын емес. Ол кез келген бақша топырағында жақсы өседі, алайда жеңіл және құнарлы топырақты ұнатады. Оның өсетін орнын күн жақсы түсетін жерден таңдау керек. Күнбағыс көктемде топыраққа тұқымын себу арқылы көбейеді, ал көпжылдық түрлері – көктемде немесе күзде түптерінің бөлінуі арқылы өседі. Тұқымды сәуір‑мамыр айларында тікелей ашық топыраққа 30 х40 см тәсілі бойынша 2-3 дәннен 2-5 см. тереңдікке себеді. Тұқым +5С температурада өне бастайды. Күнбағыстың гүлдеуі көктесін пайда болғаннан кейін 75-80 күн өткен соң ғана басталады. Өсімдік ерекше күтімді қажет етпейді. Тұқым 3-4 жыл өнгіштікті сақтайды. Күнбағысты 3-4 жыл өтпей бұрынғы егілген орнына қайта өсіруге болмайды. Оған тағайындалған учаскені күзден бастап 20 см.-ден кем болмайтындай етіп аудару керек.

Күнбағыстың күтімі өте қарапайым: қатарлар арасы арамшөп өсімдіктерінен еркін, ал топырағы борпылдақ болуы керек. Күнбағысты уақытылы егу оны қыркүйек айының басында жинауға мүмкіндік береді. Осы уақытта көбінесе қажетті ылғал деңгейіндегі жоғары сапалы пісте алуды қамтамасыз ететін қолайлы ауа райы болады. Өнімді жинауға шамамен бір жарым ай уақыт кетеді. Күнбағысты басын өткір пышақпен қесу арқылы қолмен жинайды. Өте ылғалды пістелерді 8-10 күн бойы сабағының түбіріне кесілген себеттерді кигізу арқылы кептіреді. Егістіктен жиналған күнбағыстар қырманға – қоймадағы арнайы орынға жеткізіледі, ол тек екі қабырғаға орналастырылады, өйткені қойманың алдыңғы жағындағы қабырғаның болмауы, қажетті ауа алмасуын қамтамасыз етеді. Бірден кептіру жақсы желдетіліп тұратын қараңғы қоймаларда жүзеге асады. Кептірілетін орындағы температура 40-50°С болуы тиіс. Матадан жасалған қаптарда 2 жылға дейін сақтайды. БАҚ‑та күнбағыс тұқымын көтерме сату туралы хабарландыру беруге болады. Одан кейін қуыру және бөлшектеп сату үшін, күнбағыс майын шығаруға, сондай‑ақ нан‑тоқаш және кондитерлік өндіріске пайдалануға болады.[2]

Күнбағыс майына сипаттама: Шикі май немесе бірінші сығылған май ең сапалы әрі пайдалы түрі. Бұл май өңдеудің ең жұмсақ түрінен өтеді, сол себепті құрамына барлық дәрумендер мен пайдалы заттарды сақтап қалады. Мұндай май хош иісті, өзіне тән дәмі болады. Шикі майды көбінесе салаттарға қосады. Жалпы мұндай май жоғары температураларға шыдай алмайды, оны қуыру үшін қолдануға болмайды. 90 градустан асқан кезде май өзінің пайдалы қасиеттерін жоғалтып, тіпті канцерогенді болып кетуі мүмкін.

Рафинацияланбаған май да пайдалы майлардың бірі екендігі белгілі. Рафинацияланбаған май белгілі бір өңдеу сатыларынан өтеді. Оның тұнбасын түсіріп, түрлі сүзгілерден өткізеді. Бірақ бұндай майда бастапқы шикізаттың бөлшектері қалып қоюы мүмкін, сол себепті кішкентай балаларға (3 жасқа дейін) оны бермеген жөн.

Рафинацияланған май мөлдір және иіссіз келеді. Өндірісте оны толықтай тазартады, сол себепті оның құрамында нашар қосылыстар да, табиғи пайдалы заттар да аз қалады. Бұл майды қуырып қолдануға болады: ол көбіктенбейді, тұнба мен жағымсыз иіс бермейді. Әрине ас үйіңізде бір шикі не рафинацияланбаған және бір рафинацияланған май болғаны дұрыс. Бірін салаттарға қоссаңыз, екіншісіне тамақ әзірлеуге болады.

Қосымша материалдардың сипаттамасы

Майлардың сутектендіру үдерісіндегі айналып жүретін сутегі және оны тазалау әдістері кезіндегі қосымша шикізаттар: егер катализаторда мыс болмаса, онда пісіру процесі жылдам және толық өтеді. Бұл майларда аралық қабат болмайды. Сүзу майларды сутектендірудің өндірістік тәсіліндегі маңызды операциясы болып табылады. Оның мақсаты – алынған саломастағы өңделген катализаторды бөлу. ОСТ бойынша маргарин өндірісіне арналған саломастыңқұрамында қалған никельдің мөлшері 10 мг/кг аспауы керек.

Саломастан катализаторды бөлудің негізгі әдісі болып сүзу болып табылады. Бұл мақсат үшін сутектендіру зауыттарында рамалы сығымдағыш – сүзгіш қолданылады. Жақсы механикаландырылған майларды сутектендіру процесінде сүзу ең ауыр операцияларды бірі болып қалып жатыр. Қазіргі кезде шет елдерде және жаңа салынып жатқан зауыттарда сүзу үшін механикаландырылған түсіргіші бар әр түрлі құрылысты сүзгіштер қолданылады. Өғделген катализатордың негізгі массасы түсірілген бірінші сүзу механикалық түсіргіші бар сүзгіште жүргізіледі бұған байланысты катализатор толық бөлінеді, ал сығымдағыш сүзгіштерге түсетін ауыр көп есе жеңілдейді.

Майды сутектендіру үрдісін жылдамдату үшін автоклав – реакторларға теориялық қажетті сутегі көлемінің үш есесін енгізеді. Ол кезде автоклавтан шығатын артық сутегіде келесідей қоспалар болады: су буы, бейтарап май, жоғары және төмен молекулалы май қышқылдары, альдегидтер, кетондар, көміртегі оксиді, метан, ыдыраудың аз зерттелген өнімдері. Қоспалар бу, газ күйінде және механикалық әкетілген тамшы күйінде болады. Қыздыру және сутектендіру үрдісінде ылғал қатысында үшглицеридтердің май қышқылдар мен глицеринге ыдырауы жүреді, олар жағымсыз иіс беретін төмен және жоғары майлы спирттер эфирінің түзілуіне алып келеді. Жоғарыдағы реакцияның дайын өнімде автоклавтан шығатын сутегі құрамында кетондар, альдегидтер, бос май қышқылдары т.б болады. Майға кіретін компоненттер мен үшглицеридтердің ыдырау өнімдерінің тузілуі мен бірге, ыдырау бір – бірімен әрекеттесуі нәтижесінде жаңа өнімдер түзіледі.

Метан, азот, көміртегі диоксиді және төмен молекулалы көмірсулар үрдістің жоғары температурада катализатор немесе маймен әрекеттеспейді, яғни сутегі бейтарап қосылыс болып қала береді. Сутегіні осы қоспалармен араластыру сутектендіруді баяулатады және изомеризацияны жоғарылатады. Егер балласты, яғни инертті заттар қоспасын 5%-ға арттырса сутектендіру жылдамдығы газ фазасындағы сутегі қысымының төмендеуінен төмендейді. Оттегі жағары температуралық жағдайда маймен катализаторларды қышқылдайды, сутегімен суды түзе отырып әрекеттеседі. Бұл жанама химиялық реакияларды ескере отырып, сутектендіруге түсетін сутектегі оттегінің көлемдік блігі минималды боуы керек немесе 0,5%-дан аспауы қажет. СО көміртегі оксиді (күкіртсутегімен қатар) катализатор бетінен қанықпаған қосылыстар мен сутегіні ығыстырып шығаратын аса күшті каталитикалық суға жатады. Салыстырмалы тмен температура 180%-қа дейін сутегіні 1% -дық шамада СО-ның болуы ацил линол мен полиқанықпаған қышқылдардың моноқанықпаған қышқылдарды сутектендіру кезінде толық басады. Үрдістің жылдамдығын таза сутегіні қолдану деңгейіне жеткізуде катализатор мөлшерін , шикізаттағы концентрациясын, 2-3 есе жоғарылатуға тура келеді. 1 сутектендіру температурасын 30...40°С-қа дейін жоғарылату қажет. Үрдістің жоғары температуралы жағдайында СО сутектендіреді. Бұл айналып жүретін сутекте метанның пайда болуына алып келеді:

СО+3Н2 ——>СН42О

Майды жоғары температуралы каталитикалық сутектендіру кезінде судың болуы үшглицеридтердің терең ыдырауы мен сулануына алып келеді. Бос май қышқылдарының катализатормен әрекеттесуі жылдамдайды, яғни сутектендіру үрдісі баяулайды. Айналып жүретін сутегіде су автоклавтан шығатын сутегіні сулы тазалау кезінде, сондай-ақ катализаторды қалпына келтіру мен ыдыраудың жанама реакциялары, майдың терең ыдырау мен оның өнімдерінің қышқылдануы, сутегіні СО, СО2 және О2 қалпына келтіру нәтижесінде жаңа сутегінің ,егер ол толық көрсетілмесе, берілуі кезінде жиналады. Сутегіні тазалаудың тиімді әдісі ол газды 0,4 МПа-дан төмен емес қысымға дейін қанықтыру және 5°-тан жоғары емес температураға дейін салқындату болып табылады. Қанықтыру мен салқындатудан кейін сутегіні ылғалдық мөлшері 2 г/нм3-тан аспайды. СО және СО2 сутегінің құрамында конверсия әдісімен алғанда болады. Сондай-ақ СО2 айналып жүретін газды майлардың терең ыдырау, май қышқылдарының және тұздарының декорбоксилденуі мен қалпына келмеген катализатордың , карбонатты күйі, ыдырау нәтижесінде жиналады. СО кейбір майлардың ыдырау реакциялары мен СО2 конверсиялануы нәтижесінде келесі тәсіл бойынша түзіледі:

СО22—>СО+Н2О(және осылай СН4-ке дейін)

Сутегі сутектендіру реакторларына таза сутегімен бірге түседі. Автоклавтардан шығатын артық сутегі тазалаудан өтуі керек және өндірісте қайта пайдаланылуы керек. Қанықтыру әдісі бойынша автоклав бөлімінің жұмысы тиімді, бірақ оны енгізу бастапқы шығындардың көп болуына байланысты болады. Сол үшін қазіргі таңда Нижегорд май комбинатында 1976 жылдан айналып жүретін сутегіні тазалаудың ұсынылған жүйесімен жұмыс жасап келуде.Ол беттік конденсатор қондырғысы скрубберде сутегіні тазалауға қарағанда ағын сулардың ластануын болдыртпайды, тазалау жүйісінде конденсаттың жиналуын механизацияландырады және еңбек жағдайын жақсартады. [1]

 

 

2 Зерттеу бөлімі

2.1 Зepттeyдің мақсаты мен міндеті

Зерттеу жұмыстарының мақсаты: Майларды сапалы өндіру тұрғысынан қалыптасқан жаңа пән «Май өнімдерінің технологиясы»,-деген мамандықтың зерттеу бөлімімен танысып, оның фундаментальдық негіздері, принциптері және әдістері жөнінде студенттерге түсінік беріп ғана қоймай, сонымен бірге қоршаған орта факторларның адам денсаулығына әсерін зерттеу барысында зерттеу әдістерін үйрету болып табылады

Студенттерде зерттеу және жедел зерртеу бөлімдерінде жұмыс жасауды үйрету. Май һндірісі технологиясын түсіну және де сол технологиялар арқылы жоғары пайдалы құрамы бар майлар алудың тәсілдерін зерттеу және студенттерге түсіндіру. Сонымен қатар студенттерге сол зерттеу жұмыстарын жасату және сол зерттеу жұмыстарда болып жатқан процестерге деген өз ойларын қалыптастырып ой пікірлерін айта алатындай дәрежеде болуларын мақсат етіп аламыз. Зерттеу жұмысына деген гигиеналық талаптарды, белгілі бір нормаларды және қағидалар жөнінде білімдерін қалыптастыру.

Мысал ретінде күнбағыс өсімдігінің майын алып, майлардың физикалық және химиялық қасиеттерімен танысып, жоғары олейнді күнбағыс майын алу процесін іс жүзінде жүргізумен танысу және жұмысты іске асыру болып табылады. [1]

Зерттеу жұмыстарының міндеттері.

Студент білуі керек міндеттемелер:

1.      Тақырыбы, мақсаты, негізгі міндеттері мен өндірісте қолданылатын зерттеу әдістері, басқа процестермен байланысы.

- тақырыбым «Жоғары олейнді күнбағыс майын өндіру технологиясын жасау.

- қоғамға қажетті болған қауәпсіз әрі арзан да сапалы жоғары олейнді күнбағыс майын алу.

- өндірісте қолданылатын зерттеу әдісі ретінді жоғары олейнді күнбағыс майын алу әдісі «Қайта этерификация»,-деп аталады.

- Бұл әдіс өзінен-өзі одан алдын және кейін болатын процестерм ен тікелей байланысты әрине.

2. Қоршаған орта мен өндірістің әртүрлі факторларының әсер ету заңдылықтары, көріну түрі мен сипаты.

- Май өңдеу зауытында қызмет көрсетуші персонал тіршілік қауіпсіздігінің ережелері мен жұмыс орындарындағы техникалық инструкцияларды қатаң сақтаса, жұмыс шартының қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

3. Адам ағзасына әртүрлі факторлардың қолайсыз әсерлерін бағалау және зерттеу әдістері.

Осы жіктелу бойынша тканьдердің зақымдануы төрт дәрежеге бөлінеді: 1-ші дәрежесі терінің гиперемиясымен және ісінуімен, 2-ші дәрежесі – күлдіректер пайда болуымен, 3-ші А дәрежесі – дерманың тері қосалқыларындаэпителий жолақтарының сақталынып зақымдануымен сипатталынады. 3-ші А дәрежелі күйік кезінде өсетін қабат ішінара ғана зақымданады. Сондықтан қолайлы жағдай кезінде күйіктің өзінше эпителиленуі мүмкін, 4-ші дәрежелісі терінің ғана емес, сонымен бірге тереңде жатқан тканьдердің де зақымдануымен сипатталады. Алдыңғы күйіктің үш түрі үстіңгі қабат күйіктерінің қатарына жатады, ал қалған дәрежедегі күйіктер аса ауыр күйіктер болып саналады. Әдетте зардап шегушілердің аралас күйіктерге шалдығатындықтары байқалады.

4. Адам денсаулығына факторлардың қолайсыз әсерлерін алдын алу бойынша шараларды ұйымдастырудың негізгі бағыттары.

Қораныстың ең тиімді жолы қорғаныс киімдерін кию болып табылады.(Қосымша №1)

Оқыту міндеттері:

1. Химиялық, физикалық факторлар үшін нормативтер жөнінде білімін қалыптастыру;

2.Нормалаудың негізгі принциптері мен тәсілдерін меңгеру дағдысы жөніндегі білімін қалыптастыру;

Дүние жүзілік нормалау стандарттарын салыстырамыз.( Қосымша №1)

 

2.2 Зерттеуді жүргізу және талдау әдістері

Зерттеу жүргізу барысы бірнеше сатыдан тұрады.Бірінші саты—май алатын шикізатты зерттеу:

Майлы дақылдар дәндерін микроскопиялық зерттеу. Дәндер препаратын дайындау. Микроскопиялық зерттеу үшін кесіндіні дән препаратын дайындап алу қажет. Дән кесіндісін бір-біріне перпен дикуляр үш кеңістікте үйренеді. 1. Көлденең кесінді дән осіне перпендикуляр жүреді. 2. Дән өсінің ұзындығы бойынша өтіп, дәнді тангенсальді кескінге бөледі. Мысалы: күнбағыс, мақта, майкене дәндерінің қауызын және ядросын бөлек-бөлек кескіндейді. Ал, зығыр дәнінің қауызын алмай-ақ кескіндейді. Микроскопиялық зерттеу үшін сынаманы әр ұшбұрышты қолмен 20 дана дән теріп алады және 100 мл суы бар стақанға 20-30 минут салып қояды. Ол дәннің жұмсаруы үшін қажет. Содан соң суды төгіп тастап, қауызды ядродан бөлек, алмастың көмегімен кеседі. Қауызды бөлек, дән ядросын бөлек етіп алады. Микроскопиялық зерттеу үшін ядро қалыңдығы 10 мм етіп кесіп алады, глицерин жағылған микроскоп әйнегіне салады. Сонан соң әйнекті микроскопқа салып көреді. Зерттеу нәтижелерін бөлектеп аламыз және микроскоптан көрінгенді карандашпен салып қояды. [1]

Майлы дәндердің тауарлық сапасын зерттеу. Қамбалы зиянкестермен дәннің зақымдануын анықтау. Қамбалы зиянкестермен дәннің зақымдануын анықтау үшін, 1 кг бөлініп алынған дән сынамасын қолмен, 2 минут аралығында, минутына 120 айналымға жуық қозғалыс елек арқылы себелейді. Себелеулі аяқтаған соң кенелермен қырықаяқтарды санауды бастау. Егер дәннің температурасы +5°С-тан төмен болса, електің өткізгіштігін 10-20 минут аралығында 20-30°С темперутурада қыздырады. Қыздыруды майда жәндіктердің қозғалғанға дейін жалғастырамыз. Содан соң зиянкестерді санай бастайды. Себелеуден соң диаметрі 1,5 мм немесе 1мм майда дәнді дақылдарда арналған елек өткізгішіндегі барлық үйіндіні, астына қара қағаз қойылған шыныға жұқа қабат етіп жояды. Себіндіні 5-10 есе үлкейтетін конусты лупамен қарастырады. Кенелер сомын есептейді және зақымдау көрсеткішін қояды. Үлгіні електен өткізген соң, барлық електен өткен соң үстіндегілері жәндіктердің болуын тексереді. Елек тесігі 1:1,5:2,5 мм өткен барлық себіндіні, қара қағазсыз шыныға жұқа қабатқа қояды және қолмен араластыра отырып көреді. Көру кезінде зиянкестердің түрін және мөлшерін 1кг дәнге қанша болатыны бекітеді. [1]

Майлардың балқу температурасын анықтау. Әрбір кристаллды қатты дене заттың атомдары немесе атомдар топтары бар белгілі кристаллды торлармен анықталады. Бұл бөлшектер үнемі қозғалыс күйінде болады. Мұндай қозғалыстыңорташа энергиясы температураға байланысты. Температура жоғарылаған кезінде бөлшек қозғалысының орташа энергиясы өседі. Температура шегіне жеткенде тор бұзылады және қатты дене сұйық күйге өтеді. Бұл температураға өтуді заттың балқу температурасы деп аталады. Майдың балқу температурасын екі түрлі әдіспен анықтайды: каппилярда май тамшыларының еріп түсуі бойынша; ашық каппилярда майдың көтерілуі бойынша:

Бірінші әдісті қарастырайық. Ортасында шар тәрізді кеңейген жері бар, таза, құрғақ, екі жағы ашық түтікшеге 1-2 тамшы толық балқытылған сүзілген саломасты енгізеді. Май түтікшенің шарында орналасу керек. Майы бар түтікшенің мұзда 10 минут ұстайды , содан соң түтікшенің бір ұшын резина түтікшесі бар шиша тығынмен бекітіп, суы бар стақанға орналастырады. Стақан ішінде майы бар шардың деңгейі мен бірдей етіп термометрді бекітеді. Стақандағы судың температурасы 15-18°С болуы керек. Үздіксіз араластыру кезінде стақандағы суды басында 2°С минутына қыздырамыз. Түтікшедегі май төменгі бөлікке ағып түсе бастаған кезіндегі температураны балқу температурасы деп атайды. Араластыруды механикалық араластырғыш пен немесе электромагнитті араластырғышпен жүргізеді. Анықтауды екі рет жүргіземіз. [1]

Екінші әдісті қарастырайық. Ашық каппилярда майдың көтерілуі бойынша анықтау. Таза құрғақ екі жағы ашық каппилярлы түтікшеге толық балқытылған, сүзілген саломасты толтырады. Каппилярдың ұшын майға батыру арқылы толтырады. Майы бар түтікті мұзда 10 минут ұстайды. Бұдан кейін түтікті термометрге бекітеді. Содан соң термометрі бар каплярды 15-18°С температуралы суы бар стақанға орналастырамыз. Үздіксіз араластырумен стақандағы суды 2°С минут шамасында, сөйтіп балқу температурасы жақындаған кезде 1°С минутына қыздырады. Түтіктегі май толық мөлдір болған кездегі термометрдің көрсеткішін толық балқу темпетарурасы болып есептеледі. Анықтауды екі рет жүргізеді. [1]

Майлардың қату температурасын анықтау. Сұйық денені салқындатқан кезде жүретін үрдістегі құбылыс қатты денені қыздырған кезде жүретін үрдістегі құбылысқа кері жүреді. Температура төмендегенде сұйық зат молекуласының орташа қозғалу энергиясы төмендейді, кристаллдық құрылым пайда болады және сұйық дене қатты күйге өтеді. 50°С –қа дейін балқытылған, сүзілген май Жуков қондырғысына көлеміне дейін толтырылады. Қондырғыны сынап шары май массасының ортасына енетіндей етіп 0,1°С дәлдіктегі термометрі бар тығынмен жабады. Қондырғыны бір қалыпты температурасы суы бар ыдысқа енгізеді. Қондырғыдағы майды тыныштық күйге қойып, араластырмай салқындатады; термометр көрсеткішін әр минут сайын белгілейді. Қату үрдісі барысында май өзінің температурасын қату температурасы деп санайды. [1]

Титрді анықтау. 50 г. Саломасты фарфор табақшаға салып, үстіне 40мл қаныққан натрий ерітіндісі мен 40 мл спирт құяды. Сабындануды қыздыру арқылы жүргізеді. Алынған сабынды спирт толық жойылғанға дейін кептіреді, ыстық суды ерітеді және 80 мл 20%-тік H2SO4 ыдыратады. Қыздыруды май қышқылдары толық мөлдір болғанға дейін жүргізеді, қышқыл суды төгеді және май қышқылдарын ыстық сумен жуады. Суды мұқият бөледі, май қышқылдарын фарфор табақшаға салып, термостатта 100-105°С кезінде кептіреді және құрғақ сүзгіш арқылы сүзеді. Құрғақ мөлдір май қышқылдарын Жуков приборына көлеміне дейін құяды. Приборды термометрі бар тығынмен жабады. Термометрдің сынапты шаригі май қышқылы массасының ортасында орналасу керек. Май қышқылдары массасы жайлап салқындай бастағанда термометрдің көрсеткіштерін жазып алады. [1]

Майлардың қаттылығын анықтау. Қаттылық дегеніміз материалға басқа материалдың енуі кезінде қарсы тұру қабілеті. Қаттылық материалдың консистенциясын сипаттайды. Консистенция—жартылай қатты немесе жартылай майлы денелердің қаттылық деңгейін түсіндіреді. Бұл түсінік нақты физикалық мағынаны әлі алған жоқ және физикалық емес, техникалық термин болып табылады. Қаттылықты анықтау әдісі стандартты жағдайларда күш түсіру арқылы сыналатын материалдың деформациялануына негізделген.білікті арретирмен бекітеді және өлшегіш түтіктегі су мөлшері нольдік деңгейге жеткенше қабылдағышқа су құяды. Сөйтіп, өлшегіш түтікшедегі өлшегіш мл көрсеткенге дейін бюреткадан қабылдағышқа дистильденген суды құяды. Судың мөлшерін жазып алады және оны үшке бөледі, осы салмақ кезінде кесетін майдың қаттылық өлшемін алады. г/см-де. Сөйтіп, өлшегіш түтікшедегі судың мөлшері 1,0 мл жеткенге дейін қабылдағышқа су құяды. Және осылай 0,5 мл суды қосып отырамыз. [1]

Негізгі зерттеу бөлімі – тауарлық сутектендірілген күнбағыс майының кұрамы және қасиеттерінің өзгеру реакциясы. Тауарлық сутектендірілген майларды «Салолмастар немесе саломиндер», - деп атайды. Қанықпаған май қышқылдарында 18 көміртегі атомдары бар өсімдік майларын сутектендіру кезінде бірдейжағдайда алынған саломастардың құрамы мен қасиеттеріне аз әсер етеді. Бастапқы майдың құрамы саломастың құрамымен байқалады егер pane, кокос немесе балық майларынан алынған сутектендірілген майларды салыстырса сутектендірілетін майдың май қышқылының құрамы және оның глицеридтердің, сонымен қатар оның химиялық және физикалық қасиеттері сутегі қосылған сайын үздіксіз өзгереді. Саломастардың сапасы осы деңгейлерге байланысты болады. Бірақ, жалпы саломастардың деңгейі оның йодтық санымен анықталады. Кейде бір майды сутектендіру кезінде алынған екі саломастың йодтық саны бірдей кезінде балқу температурасы, тирі, қаттылығы әр түрлі болуы мүмкін немесе керісінше балқу температурасы бірдей кезінде йод саны әр түрлі болады. Саломастардың жоғары балқу температурасы оның жоғары қаттылығын білдірмейді. Саломастардың бұл және басқа физикалық қасиеттері сутектендірудің сипаты мен сұрыпталу деңгейіне және құрамындағы изо олеин қышқылдарының мөлшеріне байланысты. Алайда, қатты майлардың физикалық қасиеттері олардың әр түрлі бағыттарға арналған қажеттіліктерін анықтау кезінде шешуші фактор болып табылады.

Бұл кезде келесіні ескеру керек, саломастардың физикалық қасиеттері өзгергенде оның глицеридтері полиморфты өзгерістерге ұшырайды. Майлар әр түрлі күрделі қоспаларды құрайды. Сондықтан оларда полиморфизм әр түрлі көрінуі мүмкін. Бұл сутектендірілген майларға – саломастарға да қатысты. Саломастардың полиморфизм бойынша сұрағы аз зерттелген. Саломастар күйінің тұрақсыз түзілуі олардың сутегімен қанығу деңгейінің жоғары кезінде және оның қатуы кезінде қатты байқалады.

Күнбағыс майларын сутектендіру кезінде алынған саломастарда «саломастық иіс» болады.

Жақсы тазаланған сұйық май сутектендіру кезінде ағарады. Бұл майдағы қалып кеткен липохромдардың сутегімен қанығуы кезінде олардың түссізденуімен түсіндіріледі. Майдың ағаруының басқа себебі қатты кристалл құрама бөліктердің түзілуі болып табылады. Катализаторды жақсылап бөлгеннен кейін, әсіресе күкірт қышқылын араластыру көмегі кезінде жоғары емес температурада жақсылап тазаланған сұйық майды сутектендіруден алынған жоғары балқымалы саломастардың түсі ақ болады. Саломастың лас күкіртті түсі катализаторды нашар сүзумен түсіндіріледі. Кейде оны саломастағы темірдің жұқа дисперсті күйі туғызады. Құрамында күшті қанықпаған қышқылдары бар жоғары температурада майларды сутектендіру кезінде алынған саломастың түсі қызыл-сары болады. Саломастардың мұндай түске өзгеру себебін түзілген майлар өнімдерінің термиялық ыдырауынан көруге болады.

Саломастардағы жеке май қышқылдарының мөлшері тұрақты емес. Тағамдық саломастардың құрамында орташа 15-25% қаныққан қышқылдар, 70-80% олеин қышқылдары, 2-10% линол қышқылдары болады. Бұл саломастардың құрамына қойылатын жалпы талаптар құрамындағы линол қышқылдарының мөлшерін шектеу болып табылады. Негізінен бұл талаптар глицеридтердің линол қышқылымен тез қышқылдануымен түсіндіріледі. Алайда, тағамдық саломастарды, қанықтыру процесін максималды таңдауға әсер ететін жағдайларды дайындау қажет. Бұл жағдайда алынатын саломастардың құрамы және физикалық қасиеті маргарин өндірісінің талаптарына сәйкес келеді.

Талдау әдістері:

Сынаманың құрылымын салыстыру.

Сынама фазасының сандық ара қатынасына сипаттама беру.

Сынаманың химиялық топографиясы мен микроқұрылымын зерттеу.

Сынамада болуы керек қышқылдық негіздік(изомер емес) болуын қадағалау.

2.3 Зерттеу нәтижесі мен оларды талдау

4 кесте Зерттеу нәтижелері

 

Тәжірибенің ұзақтылығы, мин

Қышқылдар, %

Линол

Олеин

Изоолеин

Қанықпаған

Бастапқы қалпы.

-

69,8

13,9

Жоқ

15,1

1.

30

53,4

20,5

8,7

16,9

2.

60

9,3

38,3

34,3

18,1

3.

90

4,3

32,0

42,9

20,8

4.

120

6,15

21,05

37,0

36,0

5.

150

0,9

28,1

33,2

37,75

6.

210

3,4

23,1

16,8

56,6

7.

240

3,0

23,7

14,8

58,5

Енді бұл зерттеу нәтижелерін талдасақ: Біз үшін жоғары олеинді майды алу болғандықтан бұл зерттеу жұмыстарын талдамақпыз. Бірінші, төртінші, бесінші, алтыншы, жетінші зерттеу жұмысында олеин қышқылы төмен болғандықтан бұл бізге тиімсіз. Екінші және үшінші зерттеу жұмыстарын талдауға аламыз(5 кесте).

Сынаманың құрылымын салыстыру.

Бұл екі сынаманың негізгі қышқылдық құрамын тексеріп көрейік.

Линол

Олеин

Изоолеин олеинге қарағанда қос байланыссының орналасу орны өзгеше.

Қалған қышқылдар:

Сынама фазасының сандық ара қатынасына сипаттама беру.

—Екінші сынама олеин - 38,3; изоолеин – 34,3; реакция 60 минут жүреді.

—Үшінші сынама олеин – 32,0; изоолеин – 42,9; реакция 90 минут жүреді.

Сынаманың химиялық топографиясы мен микроқұрылымын зерттеу.

Сынамада болуы керек қышқылдық негіздік(изомер емес) болуын қадағалау.

Осы шарттарға сәйкес келетін сынама ретінде екінші сынаманы таңдап алдық.

5 кесте талдауға алынған зерттеу жұмыстары

 

Тәжірибенің ұзақтылығы, мин

Қышқылдар, %

Линол

Олеин

Изоолеин

Қанықпаған

2.

60

9,3

38,3

34,3

18,1

3.

90

4,3

32,0

42,9

20,8

 

2.4 Қорытынды мен ұсыныстар

Қорытынды: бұл жерде күнбағыс майының сапасын жақсартуға және биологиялық құндылығын арттыру үшін қолданылатын қайта этерификациялау процесін келтірдім. Шикізатты сілті ерітіндісінің қалдықтарынан жуып, кептіріп физико-химиялық анализ жасадық.

Сұйық май өндіретін бөдім мынадай мәселелердің шешілуіне ықпал етеді:

—халықты таза және сапалы өсімдік майымен қамтиды.

—отандық тауар өндірушілердің ұстанымын қолдайды.

—халықты еңбекпен қамтудың әлеуметтік мәселесін шешеді.

Ұсыныстар: Зеттеудің әр түрлі бағыттарға арналған жоқ, яғни бұл сутектендіру процесі үшін болды. Сол үшін өндірісте оның нәтижелілігі керек. Май мен май қышқылдарын сутектендірудің өндірістік технологияларын жетілдіру келесідей бағыттар бойынша дамиды:

—шикізатты каталитикалық улардан максималды босатуға мүмкіндік беретін майларды тазалаудың тәртібі мен жаңа әдістерін ендіру және өңдеу;

—140-180°С температура кезінде сутектендіретін жоғары нәтиделілікті ұнтақ тәрізді және тұрақты катализаторды құру;

—гидродинамикалық тәртіпте және 2,5 МПа қысым кезінде жұмыс істейтін, сиымдылығы 30м3 дейінгі сутектендіру реакторларын ендіру және өңдеу;

—сутектендіру процесін автоматты бақылау және реттеу;

Сутектендірілетін шикізаттың, сутегінің және катализатордың сапасын жоғарылату, үлкен бірліктегі қуатты реакторларды қолдану және сутектендіру процесін автоматтандыру келесілерде мүмкіндік береді;

—сутектендіру қондырғыларының өнімділігін жоғарылату және оған қызмет ететін еңбек көлемін төмендету;

 

3 Технологиялық бөлім

Устройство и принцип действия линии. Поступающие на кратковременное хранение в силос 2 семена подсолнечника предварительно взвешивают на весах 1. Семена могут содержать большое количество примесей, поэтому перед переработкой их дважды очищают на двух - и трехситовых сепараторах 3 и 4, а также на магнитном уловителе 5. Примеси растительного происхождения, отделяемые на сепараторах, собирают и используют в комбикормовом производстве.

Очищенные от примесей семена взвешивают на весах 6 и подают в расходный бункер 7, откуда они транспортируются в шахтную сушилку 8, состоящую из нескольких зон. Сначала семена сушат, а затем охлаждают. В процессе тепловой обработки их влажность уменьшается с 9... 15 до 2...7 %. Температура семян во время сушки около 50 °С, после охлаждения 35 °С. Высушенные семена проходят контроль на весах 9, а затем направляются в силосы 2 на длительное хранение или в промежуточный бункер 10 для дальнейшей переработки.

Дальнейшая переработка семян заключается в максимальном отделении оболочки от ядра. Этот процесс предусматривает две самостоятельные операции: шелушение (обрушивание) семян и собственно отделение оболочки от ядра (отвеивание, сепарирование). Семена шелушат на дисковой мельнице 11, куда они поступают из промежуточного бункера 10. Рушанка, получаемая из семян после мельницы, представляет собой смесь, состоящую из частиц, различных по массе, форме, парусности и размерам. В рушанке присутствуют целые ядра, их осколки, ряд разнообразных по величине и форме частиц оболочки и, наконец, целые семена - недоруш. Поэтому для отделения оболочки от ядра в основном применяют аспирационные веялки — воздушно-ситовые сортирующие машины. Из такой машины 12 ядро подается в промежуточный бункер 13, а все остальные части смеси обрабатываются для выделения целых ядер и обломков семян подсолнечника, которые вместе с целыми ядрами поступают на дальнейшую переработку.

После взвешивания на весах 14 ядра подсолнечника измельчаются на пятивальцовом станке 15. Процесс измельчения может осуществляться за один раз либо за два раза — предварительно и окончательно. При измельчении происходит разрушение клеточной структуры ядер подсолнечника, что необходимо для создания оптимальных условий для наиболее полного и быстрого извлечения масла при дальнейшем прессовании или экстрагировании.

Продукт измельчения — мезга—со станка 15 поступает в жаровню 16, в которой за счет влажностно-тепловой обработки достигается оптимальная пластичность продукта и создаются условия для облегчения отжима масла на прессах. При жарении влажность мезги понижается до 5.. .7 %, а температура повышается до 105... 115 °С.

Из шнекового пресса 17, в который после жаровни подается мезга, выходят два продукта: масло, содержащее значительное количество частиц ядра и потому очищаемое в фильтр -прессе 18, и жмых, содержащий 6,0... 6,5 % масла, которое необходимо извлечь из него. Поэтому в дальнейшем гранулы жмыха подвергаются измельчению в молотковой дробилке 19 и вальцовом станке 20, а продукт измельчения — экстрагированию в экстракционном аппарате 21. Аппарат имеет две колонны, соединенные перемычкой, в которых расположены шнеки, транспортирующие частицы жмыха из правой колонны в левую. Противотоком к движению жмыха перемещается экстрагирующее вещество — бензин, являющийся летучим растворителем. В связи с тем что бензин в смеси с воздухом воспламеняется при температуре около 250 °С, на экстракционных заводах температура перегрева технологического пара не должна превышать 220 °С.

Посредством диффузии масло извлекается из разорванных клеток жмыха, растворяясь в бензине. Смесь масла, бензина и некоторого количества частиц вытекает из правой колонны экстрактора 21 и направляется в отстойник или патронный фильтр 22.

Из левой экстрагирующей колонны аппарата 21 выводится обезжиренный продукт, который называется шротом. После извлечения из него остатков бензина шрот направляется на комбикормовые заводы.

Очищенный от твердых частиц раствор масла в бензине — мисцелла — подается на дистилляцию. В предварительном дистилляторе 23 мисцелла нагревается до 105... 115 °С, и из нее при атмосферном давлении частично отгоняются пары бензина. В окончательном дистилляторе 24, работающем под разрежением, из мисцеллы удаляются остатки бензина, и очищенное масло подается на весы 25. После весового контроля масло подается в упаковочную машину 26 , а в машине 27 пачки фасованного масла укладываются в ящики.

 

3.1 Өнімді дайындаудың технологиялық схемасы

 

3.2 Технологиялық есептеулер

Майды гидрогенизирлеудің технологиясы. Майды гидрогенизациялау процесі жүруі үшін мына технологиялық негіздерді қосу керек:

Майды процес жүруі керек температураға дейін қыздыру;

Қабылдау және сутекті ендіру;

Катализатор мен майлы суспензияны дайындау;

Үздіксіз немесе периодты гидрогенизация

Суыту және саломасты дайындаудағы катализаторларды бөліп алу.

Сапалы гидрогенизациялау үшін жабдық ретінде автоклав реакторын және оның колонналық түрін қолдандық.

Гидрогенизирленген май өндіретін өндіріс күніне 140 тонна тағамдық саломас және 100 тонна техникалық саломас өндіреді.

 

Қайта этерификацияланған май өндіру цехында екі аусымда жұмыс жасалынады, цех өнімділігі Мс = 30 т/тәулігінде шығындылған шикізаттың, материалдардаың және жабдықтардың шығын есебі келтірілген. Егер, бір жылда 282 жұмыс күн болса онда өнімділік:

Мr ~ 8460 т.

Кесте №8

Өнім

Мөлшері, т

Барлығы тәулігіне

Соның ішінде

Барлығы жылына

Соның ішінде

Майда қораптау

Ірі қораптау

Майда қораптау

Ірі қораптау

Қайта этерифицирленген майлар

30

10

20

8460

2820

5640

 

3.3 Технохимиялық бақылау

Жоғары олеинді күнбағыс майын алудың мақсаты қажетті физико – химиялық (қажетті үшглицеридті құраммен, балқу температурасымен, қаттылығымен және тағы басқа)қасиетті, ағзаға зиянсыз, тағамдық тәбеттілігі жоғары, біртекті тағамдық май алу.

Жоғары олеинді күнбағыс майының көрсеткіштеріне қарай тағамдық май алуда және кондитерлік өнімдер өндірісінде қолданылады.

Күнбағыс майының жоғары олейнді құрамын алу жоғары температуралы ортада, малекула ішінде және арасында жүреді. Сұйық консистенсиялы өнім болып табылады.

Жоғары сапалы тағамдық күнбағыс майын алу үшін шикізатқа үнемі бақылау қажет.

 

3.3.1. Катализатордың сынамасын алу

 

Сынаманы барабанның түбіне жететін щубпен жүргізеді. Сынаманы 5% жерден алады, бірақ екі бірдей барабаннан емес. Бөлек выемкаларды тығыны бар таза кептірілген банкаға төгеді және сол мезгілде тығынмен нығыздап жауып қояды. Сынамаға анализ өткізбей жатып тығынды ашуға болмайды. Катализаторға анализ жүргізу алдында банканы жақсылап араластырады.

 

3.3.2. Олеин қышқылының тотығуы

Жұмыстың барысы: Пробиркаға 1 мл 5 %-тік күкірт қышқылы ерітіндісін және 0,5 мл олеин қышқылын құямыз. Пробиркадағы қоспаны шайқап араалстырамыз. Не байқадыңдар?

Реакция теңдеуі:

3.3.3. Олеин қышқылының тұзын алу

 

Жұмыс барысы: Пробиркаға 2 тамшы олеин қышқылы және 4-6 тамшы дистилденген су құяды. Мұқият араластырып, 6-8 тамшы сілті ерітіндісін қосады. Алынған қоспаны спирт шамында қыздырады. Суда еритін натрий сабыны түзілгендіктен шайқағанда көбік пайда болады. Алынған сабын ерітіндісінде 2-3 тамшы кальций сабынының ақ тұнбасына назар аударыңдар.

1) Натрий сабынының түзілу реакциясын жазыңыздар.

2) Кальций сабынының түзілу реакциясын жазыңыздар.

 

3.3.4. Олеин қышқылының сілтімен әректтесуі. Сабын алу

Жұмыс барысы: Пробиркаға 2 мл 10 %-тік сілті ерітіндісін құйып, үстіне 2-3 тамшы олеин қышқылын қосады. Қоспаны күшті араластырады. Сол кезде сабын көпіршігінің түзілгені байқалады. Бұл –олеин қышқылының натрий тұзы (сабын).

С17Н33СООН +NaOH→ С17H33COONa+ H2O

 

3.3.5. Тауарлы метилат (этилат) натрий құрамындағы негізгі затты анықтау

 

Әдіс метилат натрийдің сумен қатынасынан түзілетін өткір натр түзуіне негізделген және ары қарай оның құрамындағы натрии мөлшерін тұз ерітіндісімен титрлеу арқылы анықтау жүргізіледі. Метилат натридің бөлек пропорциясында натрии құрамындағы қоспалар анықталады. Метилат түріндегі натрии құрамы түріне қарап ажыратады және негізгі зат мөлшерін анықтайды.

Препараттағы жалпы натрии құрамын анықтау. Тығыны бар 100 мл конусты колбаға 0,0001г дәлдікпен 0,1 г тауарлы метилат өлшеп салады, үстінен 10 мл дистилденген су құяды. Колбаны жақсылап араластырады және 0,1 Н. Тұз қышқылының (лимон қышқылы) ерітіндісімен метилоранжбен индикатор есебінде сары түстен күлгін түске боялғанша титрлейді.

Препараттағы (х1) жалпы натрии құрамын мына формуламен есептейді.

0,002300 * 100 VK

Х1 = --------------------------

Р

Мұндағы: 0,002300 – натрии бойынша дәл 0,1 Н. тұз (күкірт) қышқылының ерітіндісі;
V – сынаманы титрлеуге кеткен 0,1 Н. тұз (күкірт) қышқылының ерітіндісінің мөлшері;

Р – метилат натрии сынамасы, г.

 

Қорытынды мәнді екі анықтаудың арифметикалық орташасын алады. Параллельжүргізілген әдістердің алыстауы 0,20% дан аспауы қажет.

Қоспа құрамындағы натрии құрамын анықтау. Конусты колбаға пипетка көмегімен 5 мл метанол құяды, оны магниттік араластырғыш үстеліне орналастырады және шлиф бюреткалы колбаға қосады. Араластырғышты қосады және қоңыр – қызыл түске дейін титрлейді.

Параллель сынама жасау үшін сол колбаға қайтадан метилат (этилат) натрии сынамасын құяды және тәжірибені дәл сол күйінде қайталайды.

Титрлеу аяқталғаннан соң колба ішіндегіні тығыны бар қалдық үшін скляркаға құйып қояды. Колба шлифін сүзгі қағазымен сүртеді және оны ары қарайғы тәжірибелерге қолданады.

Қоспа құрамындағы метилат натрии (Х2) құрамын мына формуламен есептейді:

23 * 100 V Т

Х2 = -------------------

18 Р

 

Мұндағы: V – сынаманы титрлеуге кеткен реактив мөлшері;

Т – су бойынша реактив титрі;

23 және 18 – натриидің атомдық салмағы және судың малекулярлық салмағы;

Р – метилат натрии сынамасы.

 

4 Еңбекті қорғау және тіршілік қауіпсіздігі

Көптеген ұйымдар жұмысшылардың еңбек қауіпсіздігін басқару мүмкіндіктерінің тиімділігі және әрекетіне ықылас білдіреді. Бұл еңбекті қорғау аумағындағы заңдылықты және экономиканы реформалауды жақсарту жағдайларында іске асырылады.

Адам тіршілігі процесінде қауіпті заттар әсер етуі мүмкін. Кейде олардың әсерінен белгілі бір жағдайларда адам денсаулығына тікелей немесе жанама зиян келтіреді.

Осыған байланысты Қазақстан Республикасының 2004 жылдың 28 ақпан айында «Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы» заңы шығарылды. Бұл заң Қазақстан Республикасындағы еңбекті қорғау саласында қоғамдық қатынасты реттейді және еңбек қызметі процесінде еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, қызметкерлердің өмірі мен денсаулығын сақтауға бағытталған, сондай-ақ еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі принциптерін белгілейді.

Қазақстан Республикасының еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы заңдары Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді және осы заңнан өзге де құқықтық актілерден тұрады.

Еңбек қауіпсіздігі аумағындағы мемлекеттік саясат келесілерге бағытталған:

-еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау аумағында Қазақстан Республикасының заңдылығының талаптарын орындауды және сақтауды мемлекеттік бақылау және қадағалау;

-еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау аумағындағы мамандардың квалификациясын жоғарылату;

-Қазақстан Республикасының нормативті заңды актілерін, мемлекеттік стандарттарын, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау аумағында нормаларды және ережелерді өңдеу және қабылдау;

-еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғаудың жағдайын жақсарту бойынша қызметке экономикалық әсер ету жүйелерін құру және тазарту;

-қиын жұмысқа және еңбектің зиянды, қауіпті заттарымен жұмыс істегені үшін оған қосымша көмекті орнату;

-еңбек шарттары туралы мемлекеттік статистикалық есеп беруін ұйымдастыру, сонымен қатар өндірістік жарақаттану және тағы басқалар туралы есеп беруді ұйымдастыру.

Адамға оның қызметінде қауіпті әсерлер болады. Яғни, ол өндірістік орта деп аталады. Көбінесе өндірісте оған техникамен байланысты қауіп-қатерлерге ұшырауы мүмкін. Оларды қауіпті және зиянды өндірістік факторлар деп аталады.

Біздің елде еңбек ететіндердің денсаулығын сақтау және жұмыс жағдайларын жақсарту бойынша жұмыстар жүргізілуде. Өнеркәсіптің барлық салаларында іске асырылатын технологиялық прогрес, өндірістік процестердің механикаландыру және автоматтандыру деңгейін жоғарлатуға, еңбектің санитарлы-гигиеналық жағдайларын жақсартуға және қауіпсіздікті жоғарлатуға бағытталған.

Халық шаруашылығының барлық салаларында жүзеге асырырылатын техникалық прогресс өндірістік процесті механикаландыру мен автоматтандыруға, еңбектің санитарлы-гигиеналвқ шарттарын жақсартуға бағытталған.

Тіршілік қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау бойынша жасалатын дәстүрлер-өндірістің жалпы кешені болып табылады.

Май өңдеу зауытында қызмет көрсетуші персонал тіршілік қауіпсіздігінің ережелері мен жұмыс орындарындағы техникалық инструкцияларды қатаң сақтаса, жұмыс шартының қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

 

5 Қоршаған ортаны қоғау

Кәсіпорындардағы қоршаған ортаны қорғау іс шаралары канализацияға тасталынатын іркінді суларды тазартуды көздейді.

Кәсіпорындағы барлық іркінді сулар үш топқа бөлінеді.

Бірінші топқа – таза ағынды сулар жатады. Бұл суларда тек температура жоғары болады және лас емес.

Судың екінші тобына – шаруашылық ағынды сулар – тазартусыз қалалық коллекторға тасталынады және қалалық тазартқыш сүзгілерде тазартылады.

Судың үшінші тобы майлы заттармен ластанған және тазартуды қажет етеді. Олардың құрамында (500 мг/л). Бұл топтағы сулар цехтың локальді қаққыштарына бағытталады.

Қаққыштар үшсекциялы тұндырғыштар пішінді, оларда майлы заттар бөлінеді және су қайтадан өндіріске қайтарылады.

Суды тазарту кезінде тек су құбырлары тазармайды сонымен қатар өндіріске лас қоспалардың қайта баруының алдын алады.

Қоршаған ортаның жарылу қауіпін және оның алдын алу үшін өндірістерде вентиляция қондырғылары қойылады.

 

Қорытынды

Түйін

Курстық жобаның мақсаты жоғары олейнді күнбағыс майын алу технологиясын жобалау болып табылады.

Жобаның тақырыбы бойынша жоғары олейнді майлар, яғни, гидрогенизирленген майлар ГОСТ талаптарына сай.

Гидрогенизирленген майлар кондитерлік өнімдер өндірісінде, асханалық тағам дайындауда, кейбір тағамдар құрамында компонент ретінде қолданылады.

Белгіленген барлық талаптарға сай жоғары олейнді күнбағыс майын алу технологиясы тиімді әрі халыққа зиянсыз.

 

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Майлар химиясы мен физикасы: оқу құралы-Шымкент: М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, 2012- 96 бет.

ISBN 9965-19-384-3.

2. Шал ақын ауданы Ыбыраев ауылы М.Ахметбеков атындағы орта мектебі: «Күнбағыс майының құпиялары» Ғазиз Ерлан

3. Патент RU C11В3/00 , 22.07.1999. RU C11В3/16 , 27.10.2003. Бавика В.И.,Беденко В.Г.,Чистияков Б.Е.,Романов И.О. Очистка жиров или жирных масел. 2003 Россия.

4. Патент Ru C09D191/00 , 16.02.1999. Иванов А.М., Грехнева Е.В. Составы для нанесения покрытий на основе масел , жиров или восков; составы для нанесения покрытий на основе их производных Курский государственный технический университет 10.05.2001 Россия.

5. Патент RU C11В1/00 , 07.10.1997. RU С11В1/06 , 20.01.1999. Деревенко В.В. Производство жиров или жирных масел. Прессованием Кубанский государственный технологический университет 1999 Россия.

6. Патент UA C11В3/00 , 22.06.1994. Александров Александр Владимирович , Очистка жиров или жирных масел 27.07.1996 Украина.

 

 

Қосымша (кестелар, схемалар, бағдарламалық құжаттар)

Қосымша №1

Мемлекеттік стандартқа сай киімдер:

Ж.К.Қ – ң аталуы мен тағайындалуы

1

Нормативті құжат

 

2

Ескерту

 

3

Механикалық бүлінулер мен жалпы сақтауға арналған.

ГОСТ 27575-87 Жалпы өндірістік ластау мен механикалық әсерлерден қорғауға арналған ерлер кеудешесі.

ГОСТ 27574-87 Жалпы өндірістік ластау мен механикалық әсерлерден қорғауға арналған әйелдер кеудешесі.

ТШ 27574-87 Әйелдер халаттары.

 

Механикалық әсерлерден су мен сілтіден қорғауға арналған арнайы киім

ГОСТ 12.4039-78

Механикалық әсерлерден су мен сілтіден қорғауға арналған арнайы киім. Әйелдер кеудешесі.

ГОСТ 12.4038-78 Механикалық әсерлерден су мен сілтіден қорғауға арналған арнайы киім. Еркектер кеудешесі.

 

Майлы беттермен сырғанаудан сақтауға арналған.

ГОСТ 12.4.033-77

Майлы беттермен сырғанаудан сақтайтын аяқ киім.

 

Адамның тыныс алу органдарын сақтау үшін.

ТШ 6-16-2053-76

Шлангті противогаз

ПШ-1

 

 

ТШ 6-16-2054-76

Шлангті противогаз

ПШ-2

Тыныс алуға қажетті ауа шлемнің астына фильтрленген қорап арқылы беріледі. Тыныс алуға қажетті ауа шлемнің астына вентилятормен беріледі.

 

Қосымша №2

Заттар

Қазақстан

АҚШ

Швейцария

Финляндия

Германия

Швеция

Азот оксидтері

5

9,3

9,3

9,3

9

9

Аммияк

20

18-27

18

18

35

18

Күшән сутегі (арсин)

0,1

0,2

0,16

0,2

0,2

0,05

Марганец

0,3

5

5

5

5

2,5-5

Сынап

0,01

0,05-0,15

0,05

0,05

0,1

0,05

Қорғасын

0,01

0,15-0,45

0,15

0,15

0,1

0,15-0,3

Күкіртті сутек

10

15-27

15

15

15

15

Күкіртті көміртек

1

60-90

30

30

30

30

Толуол

50

375-560

380

750

750

375

Көміртек оксиді

20

55-440

55

55

55

40

Төрт хлорлы көміртек

20

65-160

65

65

65

65

Фенол

0,3

19-38

19

19

19

19

Хлор

1

3-9

1,5

3

1,5

3

Мырыш оксиді

6

5-10

5

5

5

5

Күкіртті ангидрид

10

13

13

13

13

13

Анилин

0,1

19

19

19

19

19

Ацетон

200

2400-3000

2400

2400

2400

1200

Тұз қышқылы

5

7

7

7

7

7

Бензин еріткіш

300

-

800-2000

-

-

1400

Бензол

5

30

32

32

-

30

Хлорлы винил

30

510

25

520

-

3-15

Хлорлы сутек

0,5

2

1

2

2

2

Күкірт қышқылы

1

1

1

1

1

1

Патент №2447434 - Способ идентификации подсолнечного масла на его принадлежность к линолевому или олеиновому типу

Изобретение относится к масложировой промышленности. В способе, включающем отбор пробы масла массой (6,00±0,2) г, после отбора пробы масла осуществляют подготовку пробы масла путем термостатирования при температуре (-8±0,2)°С в течение 1 часа, после чего пробу масла помещают в датчик импульсного ЯМР-анализатора, измеряют амплитуды сигналов ЯМР протонов триацилглицеринов, находящихся в жидкой фазе, первой (A1), второй (А 2) и третьей (А3) компонент в процентах и время спин-спиновой релаксации протонов триацилглицеринов, находящихся в жидкой фазе, первой (T21), второй (Т22 ) и третьей (Т23) компонент в миллисекундах, вычисляют среднее значение времени спин-спиновой релаксации (Т2CP ) в миллисекундах по формуле: При этом к линолевому типу относится подсолнечное масло, значение Т2CP для которого находится в интервале от 28 до 32 миллисекунд, а к олеиновому типу - подсолнечное масло, для которого значение Т2CP находится в интервале от 8 до 12 миллисекунд. Достигается упрощение, ускорение и повышение безопасности анализа. 2 пр.

Получить полный текст патента

Классификация патента

Код

Наименование

МПК G01N 24/08

Исследование или анализ материалов с помощью ядерного магнитного резонанса, электронного парамагнитного резонанса или других спин-эффектов - с использованием ядерного магнитного резонанса 24/12 имеет преимущество

МПК G01N 33/00

Исследование или анализ материалов особыми способами, не отнесенными к группам 1/00

 

 

Авторы

         Герасименко Е.О., 

         Ефименко Н.С., 

         Корнена Е.П., 

         Лисовая Е.В., 

         Прудников С.М., 

         Шаззо А.А.

Патентообладатель

Кубанский государственный технологический университет

Регистрация

Дата подачи заявки:

12.01.2011

Дата начала действия:

12.01.2011

Дата публикации патента:

10.04.2012

 

Источник: портал www.KazEdu.kz

Каталог учебных материалов

Свежие работы в разделе

Наша кнопка

Разместить ссылку на наш сайт можно воспользовавшись следующим кодом:

Контакты

Если у вас возникли какие либо вопросы, обращайтесь на email администратора: admin@kazreferat.info