/ /

oepi ei әe eie өei ayap

ұ

ipice

1 oepi ei әe eie өei ayap

1.1 oepi eiep әe accac

1.2 ayap aқay үeepi

1.3 eii ayapң үpepi

2 eii әe aқapaқ қayicii

2.1 Aқapaқ қayicii әe eii үcii

2.2 Aқapaқ қayiciiiң қayiepi

2.3 epiii eiepi қopғay

3 popa әe pey aopepi қoay

3.1 popaқ aқapa қopғay pepi

3.2 popaқ ayap

3.3 RSA pey aopepi

3.3 Php aғapaaay ii

Қop

Қoaғa әeeep iii


ipice

Қaipi aқapaapy әe aңa eooap aaa, epe eici әpip aaң, ұapң, eeei eeeepiң әe .. қoғaқ, өipici opapң үeii өipiiң apaac ip өii. epe ұ ep ap oa opaacқa ңaғa epiii eiep ipecii. ғ ep eiiң ip үecie acқa e ee ip үecie aқapa a epye oa ipiңғa ei. Қaipi aaғa ca әpip oғapғ oқy opap өiiң қeie, cyeep e oқyapң ii ay/ii epy poeccepi әe ii құpң ұc eңiey aқcaa aқapaқ eooap қoaa. co aқapaқ eooap epiii eie әe epee қaay ap. epiii eici ap ayopapa cyeepe, oқyapa aқapa caқay, өңeyi әe e acқa eie opaacқa oepepe aқapa aacy үi. Oc үpiciң epi aғ, aқapa aacy eie co epiii eie opaacқa oepepe ay өyi әe aқapa құғa cәec ayayap үpi e aқapa ұacғa өei қayi үpi e үpei oy үi. e ee қayiciie ұa aқapaқ үe aқapaң ұcғ ұay үi әe oa epeepiң aacya paғa aac ұacpy ic. ұpaқ қayicii ay үpiy әiciiң oay. ұpaқ ecepieeie әe қa poeaap aқaaғaқa, aңa ocaқap aқay eie ii caa әipee aқapaқ үeepe қayici oay үi. Oca e ee yepceiң eii қopғay әicepi қaaқ әci oca, epe eicie eei ayayapң oң aқapaқ құpa iei әcepi e coaқ eeyi oaқ.

ққ қ  ә қ ғ ә .  Ү ө ң , қ  ғ қ қ қң ә ү. ұ, қ ғ ә ң ү ә  қ ә ұ. ұ ә қ ,  ң ғ қғ, қғ қ қ (құ ұ қң  ) .

қң ө ә ң қ қ ө үң ұ ұғ өң қ қғғғ қ .

ө қ ә ү ү ә ғ әү қ. ғ қ , қ/ ү (IDS/IPS), қ ғ ә   қң әү ү . Құң әүң ә әү ғғ қ.

ққ  қ қ ң ө . қ ө қ, ң қ қ құ қ  ү, -қ  ү ққ қ қғ ө ө қ ә қ ә . ң қ әң ө қ қ  .

ң , ғ ғғ ң қ ң ү ң ү, қ ң қ қ ң ә ү ү . ұ ң ғ қғ ң  ә. ққ ұ ә қғ ұ .

 ә құғ қ ө қ ғ. ә, қ қ қң қ; ә қ қ ғқ қ. ғ, құғ ң қ қ қ ғ қғ . ә ң ү  қ құғ қ , ә ұқ қғ   үә ә  ә құғ ұғ ү қ қ ғ . ә ң  (ң) қ ө ө қғ .

Aқapa acқa өe aa oқ aaa ei, өepi қopғay әceeci epe aaa aaa oap eei. popa ap aa ii ape қaapac aya. ii ayң өi acaқa popaқ үe o aa, ceei epe aaa ay e aңayap ғaa ii. Eei Ee, eei қacei iaap oғa ca oa aa. eap ө aapa ipa үeee, ө ae aaa p aaaғa.

ay eң apaғa ee popa ee ғ peie a aca.

popaқ үeep ipii әe eii үeүii coғc apa aқc a. Coғca eii yaқa aca oc ee eii eceey eaapң aa oy popaқ әicepi қүpy әe eiipyi eeei.

Aқapa қopғay әceepie poo (ypio - құ) aaca.

poo ei aғa aya - popa әe poaa (poaay).

popaң ecei epie aқ ii acқa өe aa oқ aa үpe eipei aeaaқ icepi iey o caaa.

poaaiң ecei poүeiң poceiiii aғaay o caaa.

Қaipi popa ei aғa a eei:

1) Cepқ popa.

2) Acepқ popa.

Cepқ poүee aқapapay әe

epay үi ip i қoaa. Aқapa iepyi әe қaay a aa eii ip aқ apaap apқ өapa қoaa ii aycpyap қae.

Acepқ poүee aқapa pay әe epay үi ei i қoaa. Әpip қoayң өiiң aқ әe қү (aқ) ii oa.


1 oepi ei әe eie өei ayap

1.1 oepi eiep әe accac

oepi ei(aғcomputer network) apқ құpғapң ip ipie өapa әpeeecyie үii epei aac eiepi apқ қocғa oepepiң әe ac ғapғap e әiaғap cқ acқa құpғapң o.

eiep aғ eece үe, aeep apқ ұpaқ aғaғa, eece eeo eiepi e cc apaap apқ yaқa aғaғa oy үi. Eң үe ei epe, o үiәei eiep o o aa.

accac:

PAN (Personal Area Network) epcoa ei, ip eepe icii үpi құpғapң өapa әpeeecyi үi қae.

LAN (Local Area Network) epiii ei, қe өpceyiepie ғya ei ұқ paқұp oa. LAN epi iee oci eii e, үee eap aaқ aa үe ay eңeiei eii aқa aa. eei eiepe ii yқaғa aғaay epei payc a e yқ (10 ) oa eiep. epiii eiep aқ i eiep o aa, ұ eie өepiiң әciie aac ұc icei, e қoayapң eee o ғaa pұқca aa aa.

CAN (Campus Area Network aycқ ei) aқ opaacқa ғapaapң epiii eiepi ipiipei.

MAN (Metropolitan Area Network) ip eece ipee қaa eiei eeeep apacaғ қaaқ eiep, өee epiii eceeyi eiepi aacpa.

WAN (Wide Area Network) oa ei, үe eopaқ aaқap aa, iie epiii eiepe қoca, eeoyaoқ eiep e құpғap a ipei. WAN ca aeep oyac ap eiep (Frame relay), oap apқ үpi oepi eiep өapa "cөece" aa. oa eiep aқ әe apқ қoayapғa қe өpceye aғaғa o aa.

opopai ei epi әeee coe қaap ipee eiepi ipiipyi aқay үi қoay үi, a ii eiiң әpқacc үpi eaқ, aғapaaқ әe aқapaқ pepe eiei құpғa oy үi.

epiii ei. epiii ei (aғ,Local Area Network, LAN) cacpa үpe eeyi eңiciiң (ca ғapaң) eie oepep, ac ғapғap e acқa a құpғap o ipiipei oyaқ ei. epiii ei ip ipie қocғa құpғapң өapa әpeeecyie үii epei.

ei әieepi oepep apaca eiy құpaape ipiipie oepepiң ғ. Eceey eici ip-ipie aacқa ei eeepi apaca әieep eiye apaғa popaaқ әe aapaқ құpayapң үpei үeci. Aapaқ aқap iie әpүpi i әe ac oepepe қaacқ aқap aayғa oa. popaaқ құpay oepaқ үe e eii қoaaapa ұpa. eiiң ii ұc iceyi үi O-iң apa үpepi eii O қoaa. eii O eceey eici ip opaқa acқapyғa apaғa popaaap eei (Windows NT, Novell NetWare, ..). eii қoaaap eii O-iң үiiepi eңeei қoaa popaaқ eeep (oaқ popaaap, eii әieep қopap, .c.c.). eie қoca apқ құpғap ү yoaқ oқa өei, oap:

ұc caap;

ei cepepepi;

қaacқ opaap.

ұc cac (C) (workstation) eie қocғa epec oep әe o apқ aaay ө ұc aқapa әe eiiң pecypcapa қaay үee acpa. O өii oepaқ үee aқaғa (MS DOS, Windows әe . .) әe aaayғa қoaa eceepi ғapya apқ қae құpaape қaaacc eie. ұc caapң ү i epeeeye oa, oap epiii cii ұc cac, cici ұc cac, қaқaғ ұc cac. epiii cii ұc caca O oc cie, a cici ұc caca O aқ cepepe үeei. Қaқaғ ұc cac eie eeқaacқ aac apac (ca, eeo eici) apқ қocғa ca.

Cepep (server) eie қocғa әe oң aaayapa eii қe өpceyi қaaacc eei oep. Cepepep eii aaayapң қaeiiie ya әieepi caқay, әieep қopa cұpacap өңeyi, oғa acpaap өңeyi, acpaap ac ғapy әe acқa a ic-әpeeepi үee acpa. Cepep ei pecypcapң қaap өi. Aқapa yapa aac cepepepiң eeci epi aқa.

Epee өңii cepep epiiң iiei aқ cepepe (file server) (өiece a-cepep aay қoaa) ayapy қae. a-cepep - eiei aaayapң әieepi caқa әe oc әieepe қaay қaaacc eei. ұ - үe cқ oepai a, қa cici әe ai acaaғ қocaқ aғap (cpep) ap oep. a-cepep өie opaacқa әieepe ei aaayapң ip eii қaay қaaacc eei epee oepaқ үeiң acқapye ұc icei. a-cepep eeci yap opa: әieepi caқay, әieepi apey, әpүpi aaayapeopaa әieep өepyepi үecipy, әieepi iepy. өee eceep үi ip a-cepepi қoay қaeci o aa, oa eie ipee cepepepi қocy үi. a-cepep peie E қoay үi.

әieep қop cepepi (database server) әieep қop aap caқay, өңey әe acқapy yap үee acpa oep. әieep қop cepepi

әieep қop caқay, oapң ұacғ, oқғ, өeiii қoay;

әieep қopa cұpacap қaay әe өңey, өңey әeepi ұc caca қaapy;

әieep қopa aopaғa қaay қaaacc ey, aaayap ecee ay әe cүeeey үeci қoay, aaayapң қaac құpy үiiepi eey;

үecipie әieep қop қoay, acқa epepe opaacқa әieep қop cepepepie әpeeecy yap aқapa.

Қoaa popaaap cepepi (application server) aaayapң қoaa popaaap opayғa қoaa oep.

Қaacқ cepep (communications server) epiii ei aaayapң ө iei eiy/ғapy opapa aқ қaac үiii epei құpғ eece oep.

Қaay cepepi (access server) acpaap қaқa өңeyi opayғa өie oep. Қaқaғ ұc caca aapғa popaaap oc cepepe opaa. Қaқaғ ұc caca aaayң epeaқaa eiie oaaap қaaa, oғa opaғa acpa әeepi қaapa.

ac-cepep (fax server) epiii eiiң aaayap үi aci aapap қaay әe apay opa құpғ eece oep.

әieepi peepi өipeey cepepi (back up server)- a-cepep әe ұc caapa opaacқa әieepiң өipeepi құpy, caқay әe қaa қaa eipy ieepi eei құpғ eece oep. ұa cepep peie eiei aқ cepepepiң ipi oy үi.

eiiң қaacқ aқapa (opaapa) eeci құpғap aa:

қaaay;

oyaopap (өipep);

appyayap;

өeep (ep).

eiiң ұғ, caap apaқaққap eң ae epy opacң (oaca aeiң, ecyi қoc өiiiң, ..) aқ ieeeepie aқaa. әieepi e ee opaa iepye caң әceңcyi aa oa, ұ apaқaққap eeye әeei. Oc eeyepi eңi, eii eңey үi apa құpғap қaaayap, oyaopap e өipep opaa. ұa eңey құpғap eee ei өiepi ei ceeepi e aaa.

Қaaay (repeater) ee ca үei әe қaa өipei құpғ. apқ қaaaye aacpғa ceeepe әpip yaқ eeie e ei ca apaca әieep aacy үee acpa.

oyaop (switch) eece өip (bridge) ipee ceeepi ipiipye apaғa құpғ. ұ aғaa әpүpi ceeepiң әpip ca ұap үi ipyaқa ipee әieep aacy үpicepi қoa.

appyay (router) ip eece әpүpi i eiepi ip әieep aacy aaaap oa ipiipei құpғ. appyay epiy apeci aa ae әieepi ii aңaғa appye aғa.

өe (gateway) () әpүpi әieep aacy aaaap қoaa әpүpi ei oeiepi apaca әieep aac ұacpyғa үii epei құpғ.

Қaipi yaқaғ eceey eiepie қoa eii aaap. Eceey eiepi e ee ei aaayc үi eiiң e ee pecypca қaay қaaacc ey aқcaa құpa. eiiң өip cүpyiiң ayaқ ieeeci peie pecypcқa қaay caac eiiң aa қoғa ieepe aac әpүpi өpceiepe caay үi. ұa өpceiepiң eiiepi:

өiii;

ceiii;

acқapқ;

eңeiii;

aққ;

aқaқ.

Eceey eiepiiң ieyepi. Eceey eiepi ipee eiep oa ieye oa. Ayaққ eiepie aac eceey eiepiiң үpepi:

epiii eiep (LAN Local Area Network);

ayқ eiep (WAN Wide Area Network).

eiiң acaa aac үpepi:

ұc oapң epiii eiepi (ip O acқapye ұ icei oepepiң iiipi ca ipiipei);

өiepiң epiii eiepi (ip өiiң oepepi ipiipei);

aycapң epiii eiepi (ipee ii eiepi ipiipei);

ipece (opopai) eiep (ip eee eece opopa өeiei oepep e eiepi ipiipei ).

OSI aoқ oei. eii popaaқ aқap құpy peey aқcaa әe e ee eceey үeepiiң әpeeecy үiiepi қaaacc ey үi Caapayң aқapaқ Ұ (International Standart Organisation ISO) aқ үeep әpeeecii aoқ oei (Open System Interconnection -OSI) құp. ұ eceey eiepi ұcң ei eңei oaқ үici, o eңeep:

1) aқ eңe;

2) apaқ eңe;

3) eii eңe;

4) өii eңe;

5) ceacқ eңe;

6) өpceii eңe;

7) қoaa eңe.

ұapң aғaқ үeyi (aқ, apaқ, eii) әieep eiy e aғapayғa, өii eңe aғaқ үeyi e oғapғ eңeep apacaғ aac acaқayғa, coңғ ү (ceacқ, өpceii, қoaa) eңeep aaay қoaaapa қe өpceye eiee. әpip eңe cacpa әyeci, әpip eңe eii құpғapң қaaң aқaғa әpeeecy yap caa. apқ eңeep epapқ құp құpa, ұa қaa a ip eңee acaғa cұpac opayғa oa өe eңee epiei. Cұpac өңey әeepi oғapғ eңee қaapa. eңeepiң popaaқ әe aapaқ әpeeecyi caay үi epecep әe aaaap қoaa. Ei өpiec eңeep apacaғ әpeeecyi әe oapң apacaғ epiei әieepiң iii caay үi epec (ca, .25) e aaa epeeep e eiciep opaa. ip eңeei oeiepiң әpeeecyiiң, coe қaap ip eңeei oeiep apaca epiei aapaaapң өpcei iiepi eiei epeeep ғ aaaap e aaa.

Ayқ eceey eiepi ip-ipie ac opaacқa epiii eiep e ee oepepi aacpa eceey eici. Ayқ eceey eiepi ү құpaya ұpa: eiiң үii peie қapacpa epiii eceey eiepi; epiii eceey eiepi aacpa apaap; aac apaapa aac құpyғa үii epei aқap e popaaap. Eң әii ayқ eceey eici Internet.

Internet үpi aaaape ұc icei, әp үpi eceey aaap aacpa, әieepi acғapң (eeo cap, oaқ aқ, paooeep, ..) apқ үpepie acaa oepi eiepiң ipecii. Oң өiiң aay ei apaca aғac iipei. eiepi ipiipy үe үiiepe e oa. Ө oepie e ee Internet aoei acқa қaaғa әieepi iepe aa, aoaғ opec iaaacң aao өpe aa, opaғ epooe yeiiң coңғ өpeciiң cypeepie aca aa, IEEE oepeca әe әp үpi eeeepiң ei aoeepie oapғa қaca aa. Internet iң aca aң epeeii - oң әp үpi eiepi ipiipe opa eқaa epap құpa, eie қocғa apқ oepep eң құққ.

Internet-iң eii oғap aқ eңapa eiep құpa, әyeci eiep eңapa eiepe NAP (Network Access Point) eii қaay үeepi apқ қoca. әyeci eiep epec үeep үpie қapacpa, ceei oapң өii әiii acқapy әe appyay aaaap ap. epec үeep peie ipi ұқ eiep oa, ca epoaқ EUNet, Pece yepceepiiң RUNet eiepi. eip epec үeep Internet eicie қaay қei өpceye aaapғa oaap құpa, oap poaepep e aa (ca, AҚ-a UUNET, Pecee Relcom).

Internet-e aacy peiepi, aaaap әe apecaay. Internet үecie қocy әpүpi әicepe үee aca, oa әicep:

epoқ oa (E-mail);

eeoepe (UseNet);

қaқa қaac құpy (TelNet);

aap iey әe eiy (FTP);

әii aap e үeci өeie iey әe eiy (Gopher);

құaap eәii cieeepiң өeie iey әe eiy eece үi әei өpe (WWW World Wide Web).

Ayaқ eiepe aқapa aacyң ei peii ap on-line әe off-line. On-line eie қoc ұp ipii ұc icey peii, aoқ pei. Off-line eie қoca ұc aқapy peii, epoқ oa apқ өeei әieepi apay. On-line peii eeoe cөecye ұқcac, off-line peii oae a aacyғa ұқcac.

Internet үecie қoaa eii aaaap TCP/IP (Trans-mission Control Protocol/Internet Protocol) aaaap ғ. IP eii eңe, TCP өii eңe aaaap. Apaқ әe aқ eңee әieep eiy opaapң ap өee caapap қoa, ca E үi Ethernet әe FDDI eece ayқ eiep үi X.25 әe ISDN. Қoaa eңeei aң aaaap қaқa acқapy aaac telnet, aap eiy aaac FTP, epәii eiy aaac HTTP, epoқ oa aaaap SMTP, POP, IMAP, MIME, eii құpғap acқapy aaac SNMP.

Internet үecie қocғa әpip oep өiiң epee IP-apecie e oa. IP-apec ұғ 32 , әpқacc 8 i 4 өie ұpa eii apec. O ei өie ei apeci әe oc eiei oc apecie ұpa. oc (host - қoa) eie iee қocғa, өii apeci ap oep. Caқ IP-apecepi aaap қoayғa ңғac oғaқa, IP-apecepe coқ aap cәec қo ea қoaa, o oei aap үeci (DNS domain name system) e aa. ұa үee aaay apeci ei өie ұpa:

<aaay eaop>@<oe a>

aaay eaop әe oe a өapa үee apaғa ipee өiepe ұpy үi. oe aa eiici үi oe, әp қapa ipii, eii, үii eңei oeep opaaca. үi oei InterNic apaa, ipii eңe әp eee, eeci eңe eeeep i үi, .c.c. aғaaa, ca: kz aaқca, ru Pece, su occoe eeeepi үi, ca aaa, uk Ұpa, us AҚ, ua Ypaa, de epa eeeepi үi aқaғa ii oeep. eeeepe cәecii aқa ii oeep ү coa ұpa, ca: com oepқ eeeep, edu ii epy әe ғ eeeep, gov eeei eeeep, mil әcep eeeep, net eii eeeep, org acқa eeeep үi. Eii eңeei ii oe қaa, aaқ aap eiei.

1.2 ayap aқay үeepi

eie pұқcac ipyi aқay үeepi қaepepi (threats) aқay, caepey aiepi aқay (scans), oay (probes) әe ayayap (attacks) ay aқcaa eii pai epey үi apaғa. Pұқcac ipyi aқay aқcaapң ipi үee өeecy үi ұpc caaaaғa қaepepi өpceyi o aa. ei ұaқ қei, ipyi aқay үeci aқa coң, ei opac қaep aқay әe oғa aya epye, coa-aқ ei үiepi acқa eiepe iepyi үi қaepepe aya epye үii epei.

eii ipyi aқay үeci cecop (Sniff) pa әe caepey eece oay, apay қei өpcey eece қayicii үeciiң eiiepi aaayғa әpeeeyi үi үpi қoaңaapң ie aa. әcүp oa, eii ipyi aқay үeep pa e ee aғa aғa eepi eipei.

pai өiy ypa қaa ypa ei қaa paayp eece aei cүie pұқcac ipyi aқay cecopң apaғ, aeiң құp e құpaң aғ eii aaaop o aa.

Aқay әici aaaopң caaac cypeei. IDS aқaa үeiң қa aғa ypa aқapa aaaa ee, o қa e aaa. IDS ay ypa aқapae ұc ee, o eeyaқ e aaa.

Aқaғaa eii әpeei IDS-iң ayғa ee peac өpceei. Pea ecei oy үi Pea oe ao IDS үeyi (aaap o) eece a ecei (cepcepi қo eici ee op, үi ұaқapғa қoeiiii ay aca) ic-әpeeepi қaa. Eep IDS e ecepyepi epce, oa o eapa e aa.

Ay әeepi өepiiң opaacy IDS-i oң aa acaқ aқapaң үpie aac iei. Oap үi ipic epeep o, үe ypa aapң eece eii aeepi ypa ay әeepi oy үi.

aaay iii үici oop IDS aғa aқaa үeci өpceei, eece IDS aay үi ei-ei ici ice қoc opa.

IDS aғ a ipee apaepepi oa accaayғa oa Әpee ey әcii oa caaқ әe aaқ e өiei. Caaқ құpaap opaң cypeepi (snapshot) aca әe oca aғapaaқ қaaa, acқa a oypaapa қaeiepi ie op, oapң aay opa. Caaқ IDS, eii oca әe әci apoepi үi oepaқ үe қocaapң ұcқac ecepei aaay aaoapa apa aap aұ ecepy eece aқ eii қeepi oypac ecepei. Caaқ IDS-ep ayayap eici aқa. aaқ IDS eii ip yaқ apaғa iepiei ay aap e eii aeepi қapa op, үee o aқa apқ ic- әpeeepiң oopi aқ yaқ өeie opa. aaқ IDS aқ yaқ ayқa aay opa әe үei үeiң қayiciii қaaғaayғa үii epei.

Aқapa ay әcii oa eii әe үei IDS e iei.eii (NIDS) eii opaa aeepi aқa әe ecep қopғaғa үee ei ey eece қeiiң ac apy ay ice acpy үi әpeei aқa. ұ IDS eii әieep aғe ұc icei. NIDS- epe i caғa aңaғa oepe өee opapғa қocy (SYN) үi TCP- cұpayapң үe ca aқa, ocaa TCP- opapң әeiiң caepeyi opayғa pc aқa aқa үe. eii IDS e өiiң ee pai ғaa aқa өe oepe eece eiei apқ pai (oepaop, appyaop) aқ үpe қapa aңaғa oepe ice қocyғa oa. acқa IDS- ep ip ғaa oepi aқaғa yaқa, eii IDS өee oepepi aқa.

oca opaa әe ic- әpeeepi aқa IDSepi ocқ eece үei IDS e aa. ocқ IDS- e ca peie, үei aapғa өepicep eie ei aқay aқcaa ecepei aap ұacғ aқay үeepi eipye oa. ipey apң oopap (Log-file monitors, LFM), eii cepcap e қe өpceyep құpa ipey aap aқa. Oң aқca aaққ ayapa coa-aқ eii ocaқap oayғa aa aғa қeepe ұc icei, үei aay.

aay әici oa IDS- i ei oқa өei: aқapa a aa үee ayap caypaap қopee cacpa IDS- ep, caaқ ayқyap aқa әe oқғaap iii aқa

Caypaap aay ayayap aқay үi ipii қoaғa әic o. ұ үiei қapaa ұpaac cәec eei ipiii eiee. ipic aeie әpip a қapa ғa әe caypae (қoaңae ) cacpa, pai өpceyi ә aғapaa o oa. Oca қoaңa ayғa қac oaa eece ac cө ipeci қay үi. Eepe cәeci aca, oa a apaa. aayң eii әici aaaap peie eii қaaң iiee epeep pai eici, қapacpy o aa. Әpip ae әpүpi aaaape epiei. IDS aopap oc ie ұpa, caapқa cәec oc aaaap қapa әe aa құpaap eie. Әpip aaaң ipee opaaғa eece үiei әi өpicepi ap. Eep ұ caapap әee ұa oca, oa o eci oy қa. IDS apқ ipei aeepiң IP, TCP, UDP aaaapң әpip өpici қapacpa. Eep e aaaa ұyқ oca, ca o ip өpice үee ә aca, oa a apaa.

Caypaap aay үeepi ipee aң қ aқap ap. ipiie, oap өe a, ceei, aeiң oқ aay cacpa үpe ayp acpa o aa. Epeeepi үciy, aay әe ay eңiipe. Coe қaap, aңa қayi-қaepep үi қoapң a өipice eceey eac қoғaacқң aacaқ қoay өpcey ap. ұ үeep acaқ caca aepepi ayayғa apқ acқaapa oғap o aa: қapaa ayap ayғa oңa, eip a aa қaaap aaay apқ әei ap. Coңa, caypaғa eiee aay e әe ә үee apғ ұpc eeii (eep ұ ee coa oca) aapa, coaa a apay үi eip apқa oқғaap oy epe.

ip aғa caypaap aay eiiei ғaa IDS-epiң eii ip ocaқap ap. Aғaa өe a oғaқa, yaқ өe ee oapң ұc aya epei. Ceei, ecepiei caypaap ca өce epei. ұ aapқa әcee, ceei ecepiei caypaap ca өe e өcyi үi. Ic үie, ayay oa aқa әpip aңa ay eece ic әpee ecepiei caypaap ca өeei. ii epeepe әe aeepe ұc iceyiң eң ii әicepie өeecei, aa ғaa өepie ayapң үe ca oca үee өi eyi үi.

әceeiң aғ ip aғ ap: үei epeep aei қoa ap caypa iii cacpy apқ ұc icei, өei, ұ IDS eii қoa ap ayap caypaap ғaa aқa aa. ipaқ aa eepi, caca oa ayapң 80 %- ұpa eii ceap oa oa. үee aaқ ayap caypaap aқayң ap oғaғ, pұқcac ipyepi aқayң ye a epei.

aaaap aay aғaa өiiң eiiepi e aқc aғ a ap. aaaapғa ұқ capaaa үpiei pepoeccopap үi, aaaap aay өe ay oy үi. Coe қaap, aaaap үeci ecepy epeeepi үciy әe ay қ. Coқa epeeep cacpa үpe өi eie aa қ әe үpei oғaқa, әeei aғapaa өipiiep opaқa epeeepe cei apyғa ypa eei.

ip қapaғaa, aaa eiiei aay, caypaap eiiei үeepe қapaғaa ay ұc icei, ceei oap әeep әe acaғ aғa ұқ. Coe қaap, ұ үe eeaқ ayқyap iei әe i aңa coap ұca ay үi.

IDS apeypac. Pұқcac ipyi aқay үeepiiң epiii әe ғaaқ apeypac apaқa ө . epiii apeypac eңepie, coa ei әciop қe eye ipiipiyi үi aaқ құpaac өiepi, үee acpya.

epiii apeypaң eii eeepi e oapң apacaғ aac өpceie. Aeep coa- aқ cecop e e aaaap aғaқ aқapa ay ice acpa. ipeyi aқapaap үei eece қoca ypaapa ay үi (oepaқ үe poca iee ay eaқ үpe қ eec), әe eece ecei eii aқap ici eaepi apқ, eece aei ac ay oop pei ei apac құpy apқ eie ay үi(Cype 1).

Cype 1 Pұқcac ipyi aқay үeepiiң epiii apeypacң eii eeepi.

Aeep (cecopap) eңeie өeepi aay aқcaa epeep pac opaa. ұ aeepe ipa eeii қae eei, ipaқ үeiң acқa құpayap үi үcipei. Aeep aқapa apay opaғa iepei, oap o ipee opaқa eipei, үi ap қapaғ peyi opa, epeқopғa caқa әe o capaaaқ әe cacaқ өeepe aay үi aғa. ip apay opaғ ipee cecopapғa қe өpceyi үi.

aұқ ecei ay cacaқ әe capaaaқ ooeepie acaa. Eep cacaқ әe capaaaқ aay үpicie үii eceii aқaca, cәec aapaaap eyie iepiei, oap aң aқay aқa әe әpee ey әcii aңa.

ayayap aқayң aқc үeci ee a өepeii aқ үpe, aғaң қaaқ a eeii әe қaa ic әpee әcii ұcy үciipe ay epe. Eep e aңay aaғa aac oca, oa o ipee e өeepie қcқap, oeya әceeep eiie қac oc.

Ғaaқ apeypa epiii ayayap aқay үeepi apaca ip paii әe әpүpi paii aacap ұacpy өei (cype 2).

Cype 2 Pұқcac ipyi aқay үeepiiң ғaaқ apeypac.

epapң ip eңeie үpi өқapac үii eceiii aay ooeepi opaacқa. ca oca қocaap e aaayap әpii aay ii үeci opaacy үi. Oap eii eceiii aay ii үeci oқpya oa. Құpaac өii үii әpce aca, өee aғaapa o өpiepi aapap eye, e apaap қaayғa eece үe ie-құқ eii ip aceiepi өipe aap ayapy ұca. Әpүpi paii aacap үpi aay әeepi қopy әe e o aқa oқ cypei ay үi aaaa. e eepi epiii құpaac өiiiң a қaққyғa eieeci eicei, ipaқ ғ oa үii aғaap ipiiyi әe ipe aay үi, oa ei үiii ei ac eyi үi. oқ cype aқapaқ үeci үpi өiepiei eicie ay aқayғa өeecy әe ұacpy aac oa aғaay үi.

1.3 eii ayapң үpepi

Cpa ңay (Sniffing). oepi eiepe epeepiң ө өii қopғaaғa iie (aқ әi) iepiei әe ұ aғa ayғa eiei epeepe қo eiye үii epei, ғ қacө pai oқ ңa aa. eie cpa ңay үee acpy үi cep қoaa. ecei cep eii ip oe apқ epiei apқ eii eceepi ұca ayғa apaғa қoaaқ aғapaa.

Қaipi yaқa cepep eiepe aң үpe ұc aca. Oap aқayқap o әe pai aay үi aaaa. Aaa, eip eii қoaaap epeepi әii iie (Telnet, FTP, SMTP, POP3 әe ..) iepei, co ceee cep өeie aa әe ee құ aқapa (ca, қoay a e құ cөi) iye oa.

Құ cөi қaғ ay (Password Sniffing), eie paaғa үpie acaay eie apa cpa ңay apқ үee aca. Құ cөep e aapң қaғ ay үe қayi өipi ұp, oң ceei aaayap i өee қoaaap e үeep үi ipe o e құ cөi aaaa. өee aaayap, әee, apқ pecypcap e қocaapa ipy үi ip құ cөi қoaa. Eep қoaaқ aғapaa e/cepep peie ұc aca, coe қaap ayeaқ epeep ei apқ oқa әii iie iepiei oca, oa ұ aқapa oғap қaқe opopai әe cpқ pecypcapғa қaac құpyғa қoaa.

Eң aap aғaa, ay үe eңeie aaay pecypcapa қo eiei әe oң өeie aңa aaayң caaaқ eiepi әipe, ei e oң pecypcapa қaac aca.

eceepiң ci қayi a ay үi eeci apaap қoayғa oa: ayea үi ip pei құ cөepi қoay; cepi aқa aғapaaқ әe aapaқ құpaap opay; aac apaap popaқ қopғay құpaap aaay.

eii pai aay. ayң oc үpiiң aқca aac apaap ңay әe iepiei epeep e қei aқapaқa aay aca, үe құpcң oooc e cәyei epey apқ aaay ypa cқ әieepi (ca, aaayapң құ cөepi eece ece apaapң өipepi) ay. ұ ayap i FTP әe Telnet aaaapa acaa, ceei oc aaaapa aaayң a e құ cөi aқ үpe iepiei.

Ceii cyeii aycpy. өee eiep әe oepaқ үeep өie aғaaғa IP-ee-a aaaa. eip aғaapa IP-eea ұpc aғaaa (iepyiiң IP-eea acқa eee aycpa ) ayң ұ әici aғa eea acay eece IP-cy (IP-spoofing) e aaa.

IP-cy қacө opopaң iie eece oa c o, өiң aң қoay peie eie қaac aca. Қacө pұқca eie aaoaғ IP-eeaap eece eii ip eii pecypcapғa aac ap aopaaғa cpқ ee-a қoaa aa. Қacө, coa-aқ, IP-eceepi қaacpyғa apaғa apa aғapaaap aaa, co eceepi opopai eiiң ii ee-aapa pұқca eie ғc epeepie өpceei.

IP-cy ayap i acқa ayap үi acay үeci o aa. accaқ ca peie қee ac apy (DoS) ay oa, ғ aepiң acp ay acay үi өe eea қoaa. Әee, IP-cy ippaқ құpғapң aac apaapa e әe cepepi aғapaaap apacaғ acaaa epeep aғa aғa aқapa eece oaaap eiye eeei.

Cy қayi eeci apaap apқ әcieipye (ipaқ oғa oa) oa: cpқ eie қaac құpy үi ұpc aқay; ө ei aaayapң өe eie cy acay әpeei a ay.

IP-cyiң opay eeci apқa eieei, ғ aaayapң ayeacң IP-eeepiң epeқopa acay, coқa IP-cy ayap opay үi ayeaң қoca әicepi (ip pei құ cөep eece popaң acқa әicepi) eiy қae.

Opaa aa ay (Man-in-the-Middle). ұ ay үee acpy үi қacөe ei apқ acaaa eceepe қo eiy қae. e-ee eie ISP poaep apқ acaaa apқ eceepe қaac, ca, oc poaepiң қeepi aca aa. ayң oc үpi үi eceepiң cepi, өii әe aғapay aaaap aaaa.

eғұp a aғaa opaa aa ayap aқapa ұpay, aғaғ cecc ay әe ee eii pecypcapғa қo eiy, pai aay әe ei e oң қoayap ypa әieepi ay, DoS ayap өiy, iepiei epeepi ұpaay әe pұқca eiee aқapa eii ceccapғa eiy aқcaapa acaa.

Opaa aa ayape e popaң өeie ii үpecye oa. ayapң ұ үpie қapc aқ iepi acқapy paқұp PKI (Public Key Infrastructure) қoaa.

Ceac қaғ ay (Session Hijacking). Ayeaң acaқ pәcii aқaғa coң, aң қoaye opaғa aac қacө aңa ocқa қoca әe acaқ cepepe aac apayғa apaғa oaa iepei. әecie aң қoay acp aycpa.

eie қo eie қacө eeci үe үiiepe e oa:

o қoaaap e eii қeepe қae epeepi iepi, oapң ұpc ұc iceyi oқaa eece aaқa ұpaa;

o oepe eece үi eie pai iepi, үeiң oқa қaya eece қaa қocya әeei.

aқpa, o үi pai ay, aopaaғa қoayapң eii pecypcapғa қaac қoa caa.

Қee ac apy - DoS (Denial of Service). ұ ay epee ayapң ipi o aa. O eie қaac acayғa eece eie aқapa ayғa aғaaғa. DoS ay ұң eicie a қaac acayғa үii epei, ceei ei, oepaқ үe әe қocaapң pұқca eie ұc eepi ac eei. әie, ұ ay қapaa aaayapғa ei pecypcapa eece oepepie қaac құpyғa o epei.

DoS ayapң ө өii үei cәyeiң a әciiepie eieei. eip cepepi қoaaap (ca, e eece FTP-cepep) үi DoS ayap oc қoaaapғa қo eii apқ aacap a, oc eec үe caқa әe қapaa aaayapғa қe өpceye үii epei. DoS ay apca TCP әe ICMP ceii қapaa epe aaaap aaay үi.

DoS ayap opay қ o eceeei, ceei o poaepe әpeeepi үecipyi aa eei. Eep eii ғcpyғa apaғa pa poaepe oқaaca, oa ipic eicie ұ әpeeep opaa, ceei өiy apaap oc eec үe oa.

Eep oc ay ipyaқa ipee құpғap apaғa үpiice, oa ұ қee ac apy ayң өie үpi DDoS (Distributed Dos).

DoS ayapң ice acpy қapaaғ, ұap e aaayapғa eipei ғa aac ұ ayap eiiң қayicii әiiepie ұқ aap ayapy aa eei.

Құ cөepe ayap. Oc ayapң aқca aң aaayң o e құ cөi a қo. Қacөep құ cөepe ayap eeci әicep apқ aca aa:

IP-ee-a aycpy (IP-cy);

Cpa ңay (c);

Қapaa ipiey.

IP-cy әe c oғapa қapacp. Oc әicep құ cө e o a aқapa қopғaaғa apa apқ iepie aғaa үee aca.

i aepep қaac құpy әpeeepi aaaa op, o әe құ cөi epi ayғa pca. ұ әci oқ ipiey ay (Brute Force Attack) e aaa. ұ ay үi a pecypcқa (ca, cepepe) қaac құpy aca apa aғapaa қoaa. Eep қacө әecie құ cөi epi aca, oa o қapaa aaay құққape pecypcқa қo eiei. Eep oc aaayң қo eiye eeyi apққap ap oca, ay oaaқ қo eiy үi өie өe aca aa, ii aaay құ cөi e o өepi қoca, ұ өe ұc ice epei.

Қaipi yaқa құ cөepi қaғ ay, ipiey әe ұy құpaap ic үie aң o aa әe өee oaap pec үpe oap ғapa. Oap ay қayiciii әe ұғa құ cөepi қaa eipy aғapaaap peie қapacpa, coe қaap ұ қaaaap әipeyiepe aң үpe ca ayғa oa.

Құ cөe ayap opay үi құ cөepi әii eec қaa қoay қae. ip pei құ cөep e popaқ ayea aaay ic үie oca ayapң қayi oғa үii epei. Өiie opa, apқ қoaaap, ocap әe құpғap ayeaң oc әicepi қoaa aa.

Әee құ cөepi aaaa op, o epi ayғa қ oaa acay қae. Құ cөiң eң қcқa ұғ e eee cei aңaa ұpy ic. Құ cөe ac әpiep, caap e apa aңaap (#, $, &, % әe ..) oy epe.

ii ii ay. popaқ i қopғaғa aқapa o eece ca apқ epi payғa apaғa құpa. ii ii ay қ әe pecypcap ұpғca өe ғ oa, eee, ұ үi. Aa aқaa, iiң әi aқay үi oқ ipiey әici үee acpa apa aғapaa aaayғa oa. ay қo eie ii әepeee i e aaa. ay әepeee i apқ iepyi e ayғa iipe қopғaғa epeepe қo eiei. i epeepi epi payғa әe өepye үii epei.

Қoaaap eңeie ayap. ұ ayap ipee әicep apқ acaa. Oapң eң ө apaғa cepepi aғapaaқ қaaaң (FTP, HTTP, e-cepep) eii әciiepi қoay o aa.

Қoaaap eңeie ayapң eii әceeci, oap i eiapaқ paң pұқca eie opap aaa ay ұacpa.

Қoaaap eңeie ayap ypa aқapa eңie apaa әe oc әieep apқ әiiep үey oyepiң өeie aқayap o. Өiie opa, өee aepep ұ әieepe қo eii, oap oқyғa үii aa.

ұ ayap oқ o үi eec. aepep үei epee ө caapa қoaaқ aғapaaapң әciiepi aa әe apa.

Co ceee aқc үei әiiii үee acpy aң. ayapң oc үpiң ocaқap aai үi, eeci apaap қoayғa oa:

oepaқ үeiң o-aap әe eii o-aap apa aaa қoaaap apқ aay acay;

қoaa aғapaapң әci aқap ypa CERT epeepi aқay;

aңa oepaқ үeep e eң coңғ үey oyepi қoay;

ayap aқay үeepi aaay IDS (Intrusion Detections Systems).

eii apay apa қo eii epeep әe қoaaap apқ ei ypa aқapa ay. eii ip eie ay aay eeңie aep, әee, o ypa үiiie әieep a.

eii apay DNS cұpacap, o-eciey әe opap caepey әpeeepi apқ үpiiei. DNS cұpacap apқ oe eci әe oғa қaa ee-a epiei iye oa. DNS apқ aғa ee-aap o-eciey oc opaa қaa ocapң ұc iceiiң aқa. ocapң iii aғa aep opap caepey құpaap aaa, oc ocap қoa apқ қeepiң iii aca. әecie ұyғa қoayғa oa aқapa aa.

oғe eii apaya құy үi eec. Eep, ca peie, epepқ aғapayapa ICMP o e o-aya apaca, oa o-eciey oa, aaa eii aқayap aқa epeep oғa қaa. Coe қaap, opap caepeyi o-ecieyci үpiye oa.

ei e ocap eңeie IDS үeepi, әee, o aқa eii apay aa әiie aapaa iepy acpac ұpc opa, coa-aқ oaaқ ayғa қapc aқ acayғa әe poaepe (ISP) ecepy iepye үii oa.

Ceiiii epic aaay. Әpeeepiң ұ үpi cөiң oқ aғaca ay o eceeei. O eie oa cei қaacap epic aқcaa aaay e caaa. ca peie oca epic aaayқң үpi opopai eiiң epepқ өiie oa. Әee, oc ceee DNS, SMTP әe HTTP cepepepi opaaca. Oapң әpi ipe ceee ici oғaқa әe oc cepepepiң ө eiiң acқa үeepie ceii oa, coқa oapң ipeyiiң ұy acқa қaғa cepepepiң ұya әeei.

Ceii epic aaay әyeei өeey үi ө ei eapaca cei eңeepi қaaң aқay ұacpy қae. eiapaқ paң cpa opaacқa үeep, oc eiapaқ pa қopғa үeepiң acoi ceii eқaa қoaay epe.

Cei қaacap eii ip aaaape eeyi epe, coa-aқ IP-ee-aape ғaa eec, acқa a apaepep oa.

IP-eiepe aғaғa ayap eeci ceeepe eieei:

opaқ қo eii apaapң қoay. aң epeepiң ei apқ paғa eec үpe iepiei;

TCP/IP ceie үee acpғa ea әpiiiң ocaқap. eaқ epeep IP eңeie aқ үpe iepiei;

TCP/IP ce aaaapң acaқ ұcқaca iepiei aaaapң құғ әe ұacғ қaaac eeei eiepiң oay;

iepyiiң ayeac oң IP-ee-a oa үpiiei. Ayea әpeeepi aac aac opay eeңie opaa, ipaқ oa ei aa eceepiң үұcқaғ ecepiei;

epe eicie aapaaapң aғap aқay үiiiiң oay, co ceee ic үie қaқa ayap aac o қaa.

oepi eiep e үeepe қc aқcaaғ ayap. Coңғ ap aқapaқ үeepe қcқ aқcaa acaa ayapң ca өcye. epқc caқ aғa ғaa eec, coe қaap caa aғa өepi үp. Құ epeepi eece epoқ өe үeepie қapaa eey aқcae aқapa үeepe aғaғa eei ayap ұacpa. Coe қaap ұ aғa ayapң үee acy cacaca үe әcep iei.

oepi қcap ұacқa қc aaғa өi, oapң opay әecie aқ ac ay өeei. Құ aқapaқa aңc қo eiy, aқapaқ үeepe ay acaye қopқy, oepқ epe-opaapғa acpc oa DoS ayap opay oқғaap өci ap. Oa-қc oaқ, қapқ әe pacұқ құp ap әcie aa.

oepi қcapң ұacpғa үpe oy әe aқapaқ үeepe ayap қaepepiiң өcyi өee ұap үi aң o aa.

Coқa, aқapaқ қayicii capaap oaapғa қopғayң eei aқapaқ үeepi, қayii aқay, eii әe eici aғapaaap ұғaay, coa-aқ, aaayapң ұca oop acay әe ii ayap a ay ұca.

Cc eiepiң қayiepi e ocaқap. Cc eiepi құpacpy eiei ac әceeepiң ipi oapң қayiciii қaaac ey o aa. Қapaa eiepe aқapa cap epiei oca, cc eiepe paooқap қoaa әe apa құpғap oap oңa қaғ ayғa oa. Cc eiiң ұc pi ay acayғa үii epei ocaқapң ө caң aa oya әeei.

WLAN (Wireless Local Area Network) epiii eiiң cc құpғ құpaa cc ipy үeci әe әp aoe үi ұc ca ipei.

ipy үeepi aoeep әe ө apaca aac қaaac ei, coa-aқ epiii ei әe epee aac үee acpa өipep yc opa. Әpip ipy үeci ipee aoeepe қe өpcee aa. ipee өapa aқ opaacқa ipy үeepi Wi-Fi қaac acay aaғ құpacpa әe oң eapaca opaacқa cc aaepepie aқaғa aoeep eie қaac acayғa үii aa.

ipy үecie SSID (Service Set Identifier) қe ғң eaop oa. SSID үiepi aacpa, cc eiiң a peie қoaa 32 i o. SSID eaop ұc cac eie қocy үi қae. ұc cac ipy үecie aacpy үi oapң үeepiiң SSID eaopap ipe oy epe. Eep ұc caca қaei SSID oaca, oa o ipy үecie aaca әe eie қaac aca aa.

C әe cc eiep apacaғ ac apaқapң ipi cc eiei coңғ үeep apaca aқay aaғң oay. Co ceee cc құpғa aқ opaacқa қacө c eiepe үi eec ayap өie aa.

epiii eie cc қaac құpy eie қayicii қaepepi eeyi өcei.

Cc eiepei eii ay үpepi. Paoapaқ aapay. ipy үeci өpiec cc үiepi ecepy үi eii ip iie eң apaқ paoapaқ қoca. Oc eң apaқ caapa cc ei aa eii aқapa қaғa, әee, o SSID eaop. e-ee үy peiei ұc cac SSID epeepi a cәec eie қocyғa үii aa. Paoapaқ aapay cc eiepiң acaқ қaepi o aa. өee құpғ үiepi aapay eie cpa ңay қay үi SSID aқapa apaa aa, ipaқ eie қocy eie SSID iepiei, co ceee ay қaepi yaa.

WLAN aқay. WLAN cc eiepi ay үi NetStumber aғapaac әe GPS aһaқ oay үeci қoaa. Oc aғapaa WLAN eiciiң SSID eaop aқa, WEP pay үeciiң ap eece oқ eei ecepei. WLAN aқayң ceii әicepiң ipi o ғapaa a oepepi қoay o aa.

Cpa ңay. oaaқ ay acaa ei ypa aқapa ay cpa ңay apқ үpiiei. aқaғa әieep eii pecypcapғa қaac acay үi қoaa. Cpa ңay үpiei құpғap өe үpei oa, ii c eiepe ay aca құpғapғa ұқcac oa. Cc eiep өiiң aқ құpa aac eii ip қaққa opaacқa oepepe eie қocyғa үii epei. Coқa ғapaaғ cc eie ғapa iie, coe қaap ғapa cpa қaac acayғa oa. acci cpa ңay ic үie aқay үi eec.

eie aғa ipic үeepi. әipei ay eii pecypcapғa ұқcac aғa ipic үeepi ұacpa aa. Aoeep үiee oc aғa ipic үecie қaac aca, aң epeep (ca, ayeaқ aқapa) iepei. ayң ұ үpi ee iee өipye ipe қoaa, ғ eiiң a ipic үeci өipy aқcaa.

Қee ac apy. eii oқ ice ғapy қee ac apy ay үpi opa aa. e-ee қee ac apy ayң aқca aaayң eii pecypcapғa қaac құpyғa өe acay. Әcipece, cc үeep ұ ayapғa cei o aa. Cc eiiң aқ eңei ұ ipic үeci aaaca acpaii eңici. Қacө ұc iiiiң үi cepi өeep e aңc pai қa құpғ қoca әe oң үee acy қ oa. DoS-ayapң cc eiepe aқ eңee үpiiei a oқғaap әeey қ o aa.

Opaa aa ay үpi. Cc eiepe opaa aa ayap opay c eiepe қapaғaa әeқaa oңa, oң ceei c eiepe қo eiyiң eii ip үpiiң үee acpy aa eiei. Әee, ұ ayap aac ceacң құғ әe ұacғ ұy үi қoaa. Opaa aa ayap acқa ayape cacpғaa өe қ o eceeei, өei oap ice acpy үi ei aa oқ әieep қae. Қacө ө aғaapa ei pecypcapң ipie ea aycpa. Қacө cpa ңay әe epeep aғ aңc қaғ a, өie қae aқcaap opa, ca IP-eeep cyi, acқa ocң қei өpcey үi MAC-eei өepy әe ..

epee acp қo eiy. Қopғaaғa cc E (epiii eceeyi eiepi) aepepe epe apқ ayap acayғa eң aқc acp қo eiyi қaaac eei. aepep ұң қopғaaғa cc E-iң өeie epee ғ, aңc әpeeepi opay үi қoaa. Қopғaaғa E ap ұ acқa oepi үee aғaғa ay paiң өi o aa, coe қaap oepi үee iie қ үi құқққ ayaepiiiң әyeei oa.

2 eii әe aқapaқ қayicii

 

2.1 Aқapaқ қayicii әe eii үcii

Aқapa қopғay aқapaққayiciiiқaaac eye aғaғa apaap eei.әipeүie aқapa қopғay e epeepi eiy, caқay, өңey әe acaay үi қoaa aқapa e қopapң ұacғ, қo eiyi oңaғ әe epe oca, acpғ қoay үciei. Coe, aқapa қopғay - aқapaң cpқa eyiiң, o ұpayң, oғayң, pұқcac oң, өepyiң, aңa e үpeipyiң, pұқcacөipeciacayң, ұғaayң a ay үi үpiiei apaap eei. Қayiciii қaaac ey ei қoa eeyepi қaaғaapyғa aғaғa ұacpyқ, popaaқ әe eaқ әicep e құpaapa ұpa.

Aқapaқ қayicii. Aқapa өңeyiңaoaapғa үeci(A) peie eeci oeep ғ үciy epe:

1) eceeyi ea құpaap;

2) popaaқacay;

3) aac apaap;

4) үpi acyapaғ aқapaap;

5) қeiep e үei aaayap.

A-iңaқapaқ қayiciiiүeiң a үepie:

1) үeiң cpқ әe ii қayi-қaepepiң ұpaқcapy әcepie қapc ұpa ay қaiei ap eieici;

2) үeiң ұc iceyi әe үeiң ap oy cpқ opaғa әe oң өiiң eeepie қayi eipeyi eieici қapacpa.

әipe үie aқapaқ қayicii қopғaa aқapaң eeci eii қaceepiiң ғ peie қapacpa:

oeaқ (құaғaқ), ғ aқapaқa e aң aaayap қaa aaғ;

ұacқ, ipiie, e aң әe cәeci өiii ap aaayap ғaa өepe aa aқapaң қopғay, a eiie aқapaң ii қaқcғ әe (eep epie қace қoaa aa oca) aapң aқ aғa eeeyi қaaac eeiii;

қaay қoaғ, қopғaa aқapaқa aң aaayapғa өeci қaayң eii oy.

eii қayiciicepcepieceeyi үeepe әe eiepe өңeei aқapaң қopғay eaepi epei.
eepi-eaқәicepөiiң aқca peie eaқ apaap apқ aқapaң a eyie aқapaң қopғay қaac eyi қapacpa.
Aқapa қopғayңқұқққәe ұacpyқ әicepiopaap үiepi eiipy үi aқapaқ қayiciii қaaac eye aac әp үpi қeepi ұacpa.
Aқapaқ қayiciii қaaac eyiң eopқ әicepiө eeie ei eii әceei eei. ipiie, aқapaқ қayiciii қaaac eye aac әp үpi poeccepiopaaay.Oca eii әcee ya o, қopғay eңei aaғaa aқapaқ қayiciii қaaac eyei үeep қeiiң қcғ e aeaғң қaaң eieyi.

 

2.2 ққ қ қ

 

қ ә қ қғ. қ қғ қғ ң ө әң қ . ү ү ққ қң ү қғ ққ, қ :

қң ү қң ғ қ қғ, ә қ ү ;

қң ғ, ә қ,

ң қ қ ү қ.

ә әү қ ( ә ққ , ққ , қ ү, қғқ ә құ) қң қ қ ә ң қ қң ңғ ққ үң ұң ғ қғ ө .

қ қғ ә қғ ң қң қ ө қ қ құ құққң ө ұқ . қ ө :

1) Құғ ң:

ү ң;

қ ү;

ү ң;

қ үң ң;

, ұ ң, ң ә .. ұғ ң.

2) ғқ қң ұ ұ ғғ ққ ғ:

ғқ қ ғ қ қң ө ғ;

үң ұқ ғ.

3) ұқ қ құғ ғ:

қ ұқ ө, ғ ;

ө ң құ қ .

4) ғ ң ұ қ ғ.

5) Қ ө қ қ:

қ ө;

ң ө , қ ә ғқ қ ұ қ.

ұң ұ ү қ қғң ө ү қ :

қ қғ құ, ғ ү қғ құ, қ құ, құ, .. ;

қғң ғқ құ, ң : қ ғ, құ ө ү, қ құ қң ғқ құ;

қғң ә , ң үғ ғ қ, қң , ө ғғ ә .. .

ғқ-қ құ өғ, қ құ қ ә .. ң ққ .

ққ қ ғ ә ә ғ ң ң ә.

Құ, ә ., -құ.

ңғ ғ -құң ө ө ө ққ . ұ ғқ қң әң ө қ ә ң ү : қң қ қ ң қң ғ , ә ө ң ғ. ұ ғ ұң ұң ң , ү ғ қ, ққ ә қ қғ . ғ ғ ң ә ұ ө ң қ ққ қ қ құғ . ғ ғ үң ө ң қ ү. ә, -құ ө VPN- қ , қ ө ғ қ ү ү ө . ұ ғ -құ ғ қ ө ң ү. ұ қғ ө қ қ, VPN- ң ү қ.

құ ң ә ү. ң ң ғ ғ, - қ ғ ққ қ ө қ ә . Қ ө ғ (Denial of Service, DoS) ұ ң қ ң ү ө ә ұ ғ өң ү .

құ қң ң ң ғ қ : ғ ә әң 75% ң ғ ң .

Құ қ қ ү ә ү. ң ң ә ғғ , ғ қ ә .

ә ө ң қ ғ қ үң ңғ ү қ ңғ ққ ң ң қғ қ ң ү ө . қ, қ ұқғ - , ү ұқғ қ ққ ң-ғ .

ү ң ңғ ғ қ 100-150 ң қ . ғ ө ң ә ә ү әү қ ғ .

, ңғ қғң қғң ғқ ә қ әң қ. ұ қ құғ ң ң қ қ ө .

қ ұ

қ ұ ң ә . ұ ғ қ қ ң ө қ қ қ ұ қ қ ұқ . қ ң қғ ұ қ , ұ , ө ұң қ .

Ө қ ң қғ ә ә ү: ң қң қ , қ ә қ.

қ өң ұ ү қ ң . қ қң ұ

ң ғ , ө қғ ү ә . ң ққ қ ғқ құ ң ү қ . ң (P2P) ә қ (Instant Messaging, IM) қ ғ ғ ғ ұ қ ү ң . қ қ ө ү ң ұ . , ң қ қғғ ө ұ-қ қ қ ң

ң ң ғ ә ә ғ ғ қң ұғ ә ғ қ . ө ө ә қ қғ қ ң қғ қ. қ, қ ғ ғ ғ қ қғғ қ қ ңқ қғ .

қ қ ү.

қң ә ұ қң ү қ ң ң әң . ғ ғ ө ү ң қ. Ү ғ ұ .

ұ ү ң ә қ ұ ққ қ ү ә ө ө . ң ң Intel ң Storage Express System, Cheyenne ң ARCserve for Windows ә .. ө .

құғ қ қ ү ү- ұ . құ қң ө ө ғ қғ ң , ұ ө ғ . қ қ қ ү ңғ ү қ ұ RAID (Redundant Arrays of Inexpensive Disks) ә , құғ ұ .

ұқ қ құ қғ

ә қ ң ң ұқ қ құ қ қғ ә қ . ғ ө ұ , қ қ ө құ қ ө . қ қғң қ қ ө ө .

қ құ қ ә қ ө ө ұ ө қ үң құ .

ү ө ү қң қ ғ ұқ қ құ . ң :

ұқ ұ ғ ү ққ қ қ;

қғ ң ққ қ ғ ө;

қ ;

ұң ұ ;

ғқ ұқ қ;

қ үң қ;

ң қ;

қғ ққ ғ;

ә қ.

қ қ ұқ, ұ-қ, қ ә ғқ қ .

Қғң ұқ :

қ өң ү ү-ғ қ құ ;

қ өң қ ғ ұқ ;

ө ң қ құ қ қ;

ө ң , ә қ қ өң ө ;

қ құ қ қ қ;

құ қ , қғ қ .

қ қғң ұ-қ қ:

құ қ өң құң қ ә қ ө қ ү қ қ ;

ү- қ құ ;

ң-ғ қ ө ү ұққ қ қ, қ ө ү ә қ , ғ ү қққ ұғ ү ғ ә ;

ө ұғ ұқ қ құғ ққ қ қ қ ;

қ қ ә ұ ү қ қ ұқ ө ү ;

қ өң ү ү- ғ қ қ ә .

қ қғң қ құ ұ қ-ө ү ұ ө қ ә ү ұғ ү.

қ қғң ғқ құң ә қ:

қ қ, ң қ ә қ, ү , ү қ;

қ құ қ үң қғ ұ ү ә (ң қ);

қ құ қ;

қ үң (қ, ү ә ) қғғғ қ;

қғ қ;

қ ғқ қң ұ ұ ә .

қ қғ ұқ ә ү ү ұ ұ: ү қ қғғ қ қ ә ү құ.

ә қғ ү ү ғ қ. ү қ қ қғң қ ғқ құң ұқ қ .

ұқ ұ қ қң ұң қ ө қ қ ұқ қ ғ . ұ ғ қғ ққ қ ң ә құ. қ, ғ қғ ққ қ құғ ү ұ қғ ә ә қ ұғ ү ұ қ .

Қғң ң ғ әң ғ қң құғ қ ө. Құқң ң қ ү құғң қ ( , ) ғ құқ ң ө ққ. ұ ә ғқ құ қ қ ү .

ө қ ғқ қ ұқ қ қғ құ .

ұ ғқ қ - қ құ ң қ ұқ қ құ қғ ң қ ғғ . ұ ғ қ құ ү қ - қ құ өң ң .

ұ құө қ ә қ , құө ө қ қ қ ү, ғ, қғ .

ғқ , қ қғ құ , қ ү қ құ қғ ғ құ ң ә Kerberos ү .

Ққ қ құ қ қғ .

Ққ қ құ ө ғғ қ ң ө ұ ғ ң ң қ ғ қ ұ ү . қ қ қ ұғ ү .

қ қ құ қң құғ ғ.

ңғ ң ң ү ә қ қғ ұ қ ә ө. DES RSA қ қ.

 

2.3 Aқapaқ қayiciiiң қayiepi

Aoaapғa үeiңaқapaқ қayiciiie қayieeii ұ A өңei aқapaң oeaғ, ұacғ e қaay қoaғң ұya әei coғa әcepepiң үee acpy әe e A құpayapң oғaya, oy e қe eyi oқaya eipei үiii.Қayiepiң ieyi:

aa oy aғaa қapaaғәeacao өiei. aғ ұ aaғa aacc A-e aқ poeccep e aғ aaapң әcep ey әecie aa oғa қayi. Ө eeie aca қayi aaң әpeeie ya. aғ қayiiң ca peieөp,acқ,ya, ep ciiici әe .. aca oa. ұa қayiiң aғc aғ o oayң қғ әe үi eecii.

eii әpeecie cәeceecoқәeқacaқaao өiei.eecoққayi қeiepiң eқұpaғa eece әeie acaaғa қaeiepie aa oa.Қacaқaaқayi әee aғa acaғa әpee әecie aa oa.eecoқ қayiiң ca peie aқayc epeepiң қae eiiyi, aac aқң үipiyi eipye oa. A қacүeiң aқ қaayң eiee epeeepi ұ қopғaa aaққa pұқcac ipy қacaқaa қayiiң ca o aa.

Қayi өie әyei eecie өei:

қayi өi aғ opa. ca: өp, acқ әe acқa a aғ aaap;

қayi өi aa. ca, әceeec ұң A қeepepi қaapa ө aeepi eiy;

қayi өi pұқca popaaқ-aapaқ құpaap. ca, үei yepi aaay ee ieyii;

қayi өi pұқcac popaaқ-aapaқ құpaap.ca, үee eoepepi eiy;

Қayi өiiң opaacya aac a өiei:

қayi өiiң aқay ayaғa c opaacya aa oa қayi.ca, aaaepoacәyeeyepi (C) eece aac apaape epii aқa epeepi ұca ay; қaқaoo әe ee үcipi; aғaғapooөeieaycaқaқapa ұca қay;
қayi өiiң aқay ayaғң eapaca opaacy. ca, iipe ңay құpғap қoay eece oe aқapa ap epeepi acyap ұpay.

A-e әcep ey әpeeci oaacciәeaiқayiep e өei.

acciқayi ice acpғaa A құpaa әe құpa eқaa өepic eei, aaiқayi, epicie, A құp ұa. acci қayiiң ca peie epeep aap pұқcac өipyi eipye oa.

A pecypcapaқaay әciioa a өiei:

caap қaay қoaa қayi. ca, aң ee қac apa epy, aa, aқ қayi өipy apқ pұқcac apoi ay; caap eec қaay қoaa қayi. ca, қopғay құpaapң pec әieee үiiepi aaay.

Қayiepiң eii ieyi:

1) Aқapaң oeғ (құaғaғ) ұa қayiepiңopay әecie құ aқapae acy үi өiii oқ cyeie aқapaқa қaay үiii ya.

2) Aқapaң ұacғ ұa қayiepe, A өeie өңeii aқa aқapa e ee қacүeiie ұpaay eece құpy aa.

3) Aқapaң қaay қoaғ ұa қayiepe, A pecypca pұқca ap aaayң қaay ұғaaғaa ya aғaap aa.

Aқapa қopғacң eii қayiepie әe aқapaқ үeiң қapaa yaya eeciep aa:

құ aқapaң aғ eyi;

aқapa opoeaay;

aқapaқ pecypcap eiiee oe қoay;

aқapaқ pecypcap қaeeci қoay;

aoeepiң apaca eiiee aқapa aacy;

aқapaa ac apy.

ea. ea қaaca cyee apa eaop (қaaaa) aғaay әe o үi oa eaop iiie cacpy oepac.

Ayea. Ayea қaaca cye e oң eaopң cәecii ecepy әpi pacay oepac. Ayeaң әicepi үe4 oқaөye oa:

1) eii ip құ aқapa iye eiee әicep.ұ әiciң әpiie ac ca apoi қopғac. Қoay үee ipep ee apo, ғ aңaapң құ iei, eiy epe oa. Ayeaң ұ әici eң eң apaғa o aa.

2) Қaaaa a (әpce) қoayғa eiee әicep.Қaaaa a peie үpi cap apaap, oe, epoқ iepi ayғa oa.

3) Aaң oepқ eicie eiee әicep.Ic үie oepқ eiepiң eecie үpepi қoaa: Caycaқң ii, өiң op қaқac e өip қaқacң cypei, Қoң yқ cypei, eiң oocypei e yқ cypei, ay (қoaңa), ayc

4) Қoaye aac aқapaқa eiee әicep.ұa әicepiң ca peie қoayң GPS apқ aғa oopaap ayғa oa.

Ayeaң apoi үeepiiң epeeiepi:

үee acpyң cacpa үpei eңiii.e-aқ, apoi қopғac eai ұacpyғa, ө aғaa, eқaa apқ aapaқ құpaap epe eec.

әcүpi. apoi қopғaceaiқoayapң өiiie ac, coқa acқa құpaapғa қapaғaa (: өiң өip қaқacң caepey) cooқ acy ypa.

Aқapaқ қayicii қaepepiiң ieii: cpқ әe ii. aқ құ aқapa aay eiie әciopң aқapaқ қayicii үeci құpacp, aқapa қopғay үee acpa, coe қaap oc әpeeep қayi-қaepepiң ieyie acaa. Қaipi yaқa aқapaқ қayicii eopc aқapa қopғay қayiepiiң ipee ieeepi қapacpa. Ұң epi eiiң aқapaқ қayicii қaepepi ei caaқa өiei: cpқ әe ii. Қayi-қaepepiң ұa өiyi қacөiң opaacya aac, ғ epe eici apқ әciopң құ epeepie қaқa қo eiy eece әciopң IT-paқұpң oeici apқ қaac acay.

Cpқ ayap aғaapa қcep epeepiң caқay өiie, ii eiiң aң opaap әe қeepepiң oepepie қo eiye үii epei aқapaқ құpaғ ocaқap iei. Қacө қopғay үeepi ice ғapy, epeepi өipy, aғa aқapa eiy eece aқapa o үi aғapaaap (pycap, poap) қoaa. Ii қayiep ұ ұaғ ip eece ipee қeepepiң қacaқaa әe aaca құ aқapaң cpқa eyie ceeep oy.

Aқapaқ қayiciiiң cpқ қayiepi. Ғaaқ қaepep 2012 (Global Risks 2012) Әei ooaқ opyң aaac oa epayap әei ooa үi eii қayi-қaepepiң ipi o caaa. yay қaғ oa epayap ec eң қaepi aһaқ қayiepiң iie ipei. Әei ooaқ opyң oca қopc epoқ қcң oғap өeiii әe aң қayiiii өpceei.

ұ yaқa epayap aқapaқ paқұpғa, eeei әe oepқ oeiepiiң epi әe aқ eie aқ қayii o aa. epқcapң opay әicepi oa әp үpi әe eң eң apaғa aғapaaқ қaaaap aaay o aa. o әe қoaaap aқapaқ үeepiң ocaқap aaa, epeқopғa, epiii opopai eiiң aқ үecie әe қeepepiң oepepie pұқcac қo eiyi үee acpy үi қoaa. aғapaaқ қaaaap aaaya yaғa aқapaқ қayicii қaepepiiң ayқ өe үe. ұa aқapaқ қayicii қaepepiiң eip caap:

pycap e acқa a aғapaaap eiy;

opaғa aғapaaқ қaaa aay әe өepy/o;

eii pai aay әe үe e ei aa epeepi ay үi cpa ңay aғapaaap eiy;

aқapaқ pecypcap pұқcac oқy, өipy, өepy әe o құққap ay үi aғapaaқ қaaaapң ocaқap aaay;

құ cөep e oap ay, қaғ ay әe ұpay;

aғapaaқ құpaap apқ үe aaayapң ұc oқay.

2.4 epiii eiepi қopғay

Eң ae, ei қopғay әe ie eece ee қopғay epeii aқayғa, coa ei қopғay қaa қaaac eye oa eye ұ өpei.

e ee opopai eiiң eii iei қae aқapa aaayғa қa epe oca a әe apa өe қcқa epie eiy o aa. Aқapa қopғay үeci opopai eiiң eii қei - қei aқapa yaқa apacay ii opayғa үii yғa. e ee opopai eiiң aci aүe- i aғapaaқ қaaacapy o aa, oң қypaa әpүpi aaқ үeep, aғapaaқ қaқap, a қei aғapaaap, ii poeccopap, peaopap әe epaaғa aғapaa eceepi, epeep aac acқapy үeepi oa.

Aқapa өey үepicie epeepi өңey, eaқay әe iepy әpүpi eaқ құpaap ұc icei. Aқapa aoaapғa ұc opa ii әe cpқ aac apaap apқ үcyi үi, ұa o epeaқa apқ a, cpқ aқapa acaayca a eiiei. Coe қaap eie ee acқa eeeep e ұapң әe aaқ eeoyaқ eiepiң aқapaқ қopap aaaa. aһaқ eeoyaқ eiep ұyapғa aқapa iepy үi қaac opac peie oaa.

opopai eiiң aaayc e eiee әpie ipee aaap (ұap) үciye oa, oapғa eie a қaay өiiepi үecipii epiei. aaay ө өiiepi eңepie aүei әe қoaa aғapaa қaaacapy aaa, e pұқca epie ic-ap үee acpa aa.

eie aapa өңey үe әiiciiң aқaye opaa, a o қopғay ө ei apa ұc opa op a қayicii әiiciiң aқaya oa. ұ opap өңeei aқapaқa pқaa қaayғa үii epei, ipaқ әpa o өңey үepicie қa acayғa үii yғa.

opopai eii әpүpi aapaқ-aғapaaқ ii үeepe ұpa үe үpie өpceye oa, ұa acқapyң ұc op, қaқa opaacқa ұc op, үe қayiciii әiiciiң ұc op ipei, ұapң әpipeyi ipaa әyeci oa. ұa ii үee a үeiң eiepi өie eei. Coқa ұa aқapa қopғay ұpғca eoo pi қoaa. Oc pe eiee aқapa қayiciii қaepie a acay eii үee oқ, coa-aқ eeee ii үee e қoaa.

acaғa aay eiie opopai eie apaғa aқapaқa қayi өipei apқ өepi:

cyei ic-қa eiee қayiep (apooei);

eaқ құpaapғa eiee қayiep (eoei);

cқ өepe eiee қayiep e ү eii oқa өye oa.

oepi қcap aca pүpi aaapң үpie aay eiie қayicii қaepiiң iiy iiie aac:

aғapaaқ қaaacapy ұpay;

aқapa әei aycpy;

aқapa acaayapa epeepi o;

pycқ ay әecie қa ұc ұy;

aқapa acaayapaғ epeepi өepy;

aқapa ұca қay;

қopap ұpay;

aac apaapң қa ұc ұy;

a aa oaaғa oғayap e opaacpa.

Aқapa қayiciiiiң қaepepi iyiң caap eң aқpa:

1) aғapaaқ, aapaқeece aғapaaқ-aapaқ aқapa өңey құpaap eece қopғay үeepiiң ұya, coe қaap opc-aopқ aғaapa, әce eecepiң, eeeiң eece oң aapң қeiepiiң, қcқ eeep eece үii aaapң үeepi үi aқapa өңey құpaape aay- apң cepi iei apa eaқ, aғapaaқ құpaap қoaya aқapaң oy;

2) aғapaaқ, aapaқ eece aғapaaқ-aapaқ aқapa өңey қүpaap eece қopғay үeepiiң ұyң, coe қaap opc-aopқ aғaapң, әceeecepiң, eeeiң eece oң aapң қeiepiiң, қcқ eeep eece үii aaapң үeepi үi aқapa өey құpaap e aқay- apң әcepi iei apa aғapaaқ құpaap қoayң caapa aқapaң өepyi eece ұpaay;

3)aac opaapa eece eaқ құpaapғa қocy oe, қoca epoai cәyeepiң caap ay eece aғac ay, cypee үcipy, aқapa acaayapa ұpқ acay, eeeiң eece oң aapң қeiepi apaғa ca ay eece oca- ay, әceeecepiң eee қeiepiiң eece қc- қ eeepiң құ cөecyepi ay, pұқcac aқapa өipeci acay, acқa aaayapң epeepi oқy, aoaapғa үee қe eyi қeiepiң ipee aaayc үpie aay, acpy, aғapaaқ ұaқ өeie aқapa ay eceie aқapa ұpay;

4)үii aaapң үeepi үi aқapa өңey құpaape aқayapң үee acpa eece eee қeiepiiң үpiei aқapae aa-apғc әecie aқapa eciiң құқғa қc acay eece aepaқ ғғa ұpay үi. Coe қaap epoқ қo aғa acay eece қa aay үi.

Әpүpi әicepe aқapaқa қayicii қayiepiiң epic әcepi aayғa oa. Oc icepiң iie өp eii o өye oa:

ұacpy әicepi;

eepi-eaқ әicep;

eaқ әicep;

aғapaaқ- aapaқ әicep.

¥acpy әicepi eiie қeiepe ұcқa, opopai ei caapң op aңayғa әe opaacpyғa, aқ әe өpe қapc қopғay үeepi ұacpyғa, қaaғa apaapң opay aқay үee acpyғa, қopғay apaapң opaya ee ayaepii үeye aғaғa.

eepi-eaқ әicep aқapa қayiciii aaap ecee ayғa, eepi oyaapң oңa eiepi құpyғa aac. ұ өe қa ei, ipaқ, oap әee, ca cay eece қaa қaa eipy eeңie үee acpa, a epiii aқcapyғa үii yғa әe eip aқapa қayiciii қaepepi oғaa oғap iii epei. eip қayi өepi, ca, cқ aaapa eece eoei aopapa yaғa acқa әciepe a үpe aқaa oa.

eaқ әicep aқapa қopғay e aғa aқaya apa eaқ құpaap қoayғa eiee әe aңc eaқ құpaape aқapa ie aya poei eeepiң ic-қa aac aқapa қayiciiie өe қayii oa opaca iii өpceei. Coe ipe, қeip әicep, ca, құpaap e aac apaap peepe caқay aқ eoei aopapa ii oa.

aғapaaқ - aapaқ әicep өiece, iee aқapa өңey әe iepy үepicie aac қayiepi oғa aғaғa. ұ әicepci aқapaқ қayiciiiң oқ eei үeci құpy үi oa.

Aқapa қopғayң eei үeci acayң eii pepiiң ipi eң oғap ocқ pi oy epe. acқaa aқaa, өi eye үii oca, eiey epe, a eep e қo қae oca, oa қaa aaayғa өe a ңғacқ acayғa oaғ әyei oay қae. Coe қoca opopai eiiң aaқ әe aғapaaқ-aapaқ құp әe paң қaacқa әcүpepi aaa құpacpa қopғayң eei үeciiң үecii oy ecepy epe.

ұ әceee өe aқ aққ pi ұp. opopai eii e қaa oғap c aғapaaayap aaaa. Coe қaap opopai eiiң eii iei aaayapң өipici қaeiii, ғ aқapae ұc iceyi қaaac ey o aa. Co- қa, aқapaқ қopғay үeci oқ pee ұc iceyi қae, aқaa әe aaayң eii ұca eepi acaa, ipaқ oғa үee apқ қei үici aқapy epe.

Ecepei p. Aқapa қayiciiie қayi өy caap aқapa қopғayң eei үeci acayғa ee ғape cacpғaa қapқ, yaққ әe aepaқ aaғұp ө ғap қae eeiii әpқaa ece oy epe.

Oңaқ p. Aқapa қayiciiie қayii aaayң pүpi әicepi e әciepiiң apaқaac oңa aңay, ei қaaғaa aқapa қopғay үeci acay ғap eәyip әpeee aayғa үii epei.

apaapқ p. Қaa ei aқapa қayiciiie қayiiң aңғa, iiie әe aa өy қaғa, aқapaң өiiң құқ әpeecie әe oң oepқ құa aac capaaғa oy қae.

үei ңғa pi. Қopғay үeci құpacpya ұ p aқapa қayiciiie қayii aaay oa apaap eei opopai eii oaay eeңie қapacpa, ұ aқapa қopғayң ұқ әe eepi-eaқ apaapң oңa қacya үii epei. ұ piң үee acyң aңғ aa: ұc iceyi қopғaaғa opopai eii aқapaқ қopғay құpaape aқay acaқ oaay әe қopғaғa ұcқaa ұpғya үpei әe қa oa.

eiii p Aқapa қopғay үeci eiiң ii үecii, aaayap ca, құқ әpeeci әe aқapa құғң өepy үiii ecee a құpy қae. ұa eie aңa eei eiy eece ic-әpeeei aғaap өepy opopai eiiң ұac aғaa, қo ee қopғay eңei өeeeyi epe.

әeeei pi. Aқapa қopғay үeci acaya opopai үeiң iie ұacpy apaap oaқ әe aқ ұc opap ip ipie aacpa opay, coe қaap apa aapaқ - aғapaaқ cәeceipy, ipeeeipy құpaap қoay әe aқapaқ үұcқaғ pacay қae. ұ p- i үee acpy үei үpeieipy ғap aayғa үii epei, ca, pқ epoқ қo қo e opopai eie aac apac apқ қocғa қaқaғ, cpқ ұc opap e epaape ұc iceee ғaa қoay. ұ p opopai ei қayiciii қaaac ey aғ, aқapa қopғay yap e apaap aңay eie eie ay қae.

opopai aқapaқ үeep aapa aoaaғa өңeyi үee acpa өiee oepi үee aa. opopai eii () acaya әe aңapya ө aқapaқ қayiciiiң ii үeci acay әe aңapy қa oay қae.

Aқapaқ қayiciiiң ii үeci құpy үepici:

opopai aқapaқ үeiң қopғay capaay;

oaң aқapaқ қayiciii ұpaac e caca әipey;

қopғaғa үpei opopai үei oaay;

қopғay құpaap eiy әe әipei aaayғa epy:

aқapaқ қayicii үeci cүeeey;

aқapaқ қayicii үeci aңapy әe ay cқ eeңepi қa.

Aқapaқ қayiciiiң ii үeci құpyң eii eeepi қapacpaқ.

ipii eeңe ap eece үee acpy ocapaғa opopai үeiң қopғaya capaay үpiiei, ұa әyei құқ әpeeci oa қoaya oaң aқapaқ қopapa aқ cay үpiy ұca. ұ әceei, әee, ұacpy әicepie e, eaқ құpaape e eye oa, ipaқ eң ii әci eip ұpaғa eii қoay o aa.

ұ eeңe ұ epee қocya үi oa қayiep e әyeeiie aay acaa. Ү epee қocy әyeeiii aay oca epepi aқay, қayi өy қaғ aғaay, oң үee acya oғa aepaқ ғ, қayie aa oғa әyeeiii қa- yie aa oy қaғ e o opayғa қae әe eiii қopғay apaapң ғa өei eceeyi қa. әyeeiii aay үepici aoaay үi apa aғapaaқ ece ap. aay әeci eeci eeңiң opayң eii o aa.

Eii eeңe aқapaқ қayiciiiiң ұpaac e caca әipeei. -e өee қopғay құpaapң aaқapa opaacy, opaқa acқapy қae eei. Қayicii құpaape opaқa acқapy қayiciiiң ipңғa aaқ caca oy oaa.

Қayicii caca aқapaқ қopap қopғay үepiciiң epeeii aқa әe қayicii epeeepiiң ei үpiiң өeie aқa:

cepepep, ұc cacaap, aac apaap, epeep aac, eeee aap, aaқ үe қopap cқ aқapaқ caapғa қaay poeypaap aғpy epeeepi. ұ epeeep ee, aқa үeei eii құpғapғa appyayap, ұc cacaap, oyaopap, cepepep, aaapғa қopғay eeepi әe .. қaay iii үpie aaa. ұ үpei қayicii epeeepi үee acpy үi өe eiii acaқ құpaap әipee, oap aaayқ eңee қayicii epeeepiiң caқay үepici aқa;

eii eceepiң aұ aayғa aac epeeep, cәec eii oop құpaap әe қacүeiң ac ipyi iy құpaap aay. eaқ aғa ұ әcee үpei, coқa eiii үpe eiipie aapaқ әe aғapaaқ қopғay құpaap aaay қae eei.

Үii eeңe aқapaқ қayiciiiң ii үecie қoғa әceeepi oaғa eye үii epei ұacpy apaape ipe iee eaқ құpa- ap aңayғa ipicy қae.

Eң ac aop - eii pe cәec қayicii e үpeii apaca aac opay: үe үpei oғa ca o oca әe acayғa қ. үpei үeepi aқ үpe өpcey қ, a әpүpi әcii қayicii әceeepiiң yya әei coғa.

aқ өipyiiң aқ aқapa қopғay үeci (AҚ) aққ aңaya өie қoa aaқ aaapa acқa:

oc AҚ aғ;

cәeci cepaң oy cқ ei pepe өңi өy қae.

AҚ aғ ypa aa өiece, eiapaқ әpeeecyi қopғay қүpaapa қoa, өei oc epe, қaғa oa, aқapa өey aғa қaaң aa aa oa. Eң ae, ү aқapa popaaқ үpeipy әici қoaa AҚ-ғa қac, өei yaқң aқ acaa pai ұa өңey a aa aғaayғa қae a eceey қopap aa eei.

Aқapaқ қayiciiiң ii үeci ii oaaya aқapaқ қayiciii қaaac eyiң ipee a pepi ecepy epe. ұ pepe aap aa:

ooa қ iii - үi oa өepie қapaғaa, қopғay қүpaapң құ өe oy epe;

ұpcaқ y - әpip aaay ұcқa қae eң өe ұpcaқ a e oy epe;

қapaaқ - қopғay ii oa, eep oe aaayң ұc iceyi eңi oca;

қopғayң aғy - қopғay қa ұc iceee aғay epe, e epee aғaapa apa өieii ap қeep қopғay үeci aғa aa;

қopғay eii oaay әe қeiiң aқғ - қopғay үecie қac ap aaap oң қe icey pepi oқ eңepyi epe әe қ aғaap yaғa ee oapғa apaap әpee eyi қae;

a aқay-қopғaa cyeiep e oeiepiң aқay a e eei a acay, aқapa өңeyi aoaay eeiiң қopғaғ өeeei;

қopғay cyeiepie қopғay үeciiң әyeciii - қopғay үeci ipeye ұғaa aaap, ұ үei aқaapң iie oay epe;

ece epyi әe aқaya oy - қopғay үeci ө ұcң үpcғa әeep epyi epe;

ayaepii - aқapa қayiciii қaaac eye ұғaa aaapң epec aya oy;

oқayay әe өeey - қopғay caap oapғa өy aқ oa, үa ip oaғ қopғayң ұy acқacң қayiciiie қa acaay epe;

oққ әe eiciii - ceii қopғay үeciiң oқ өeeiepi aқaғa, ecie өiie әe eicie oy epe;

apaepey - қopғay өe ii әe ei oa, eep әii aғa oң apaepepi өepye үii oca;

үaқ қopay pi - қopғay үeci oa- aya ұaқ қopay oa e eceey epe. Қүpayap aaayapң ei өe aap oa, aң қaeep aca, қopғay eii eeey oap iei ee ұғap eie ay қae.

aa қacpyeң aң әe өe қ eiepi aa қaay epe;

қopғay eiepiiң oy ypa apқ aқapa oay - o ypa үiiie aaayapa acpy қae, өei oapң үc aқaya oy epe.

әciop acaң eii қayicii үeci acқapyң eii ieepi үpaқ. әciop acaң өie eiepie aқapaap қopғayң acқapy үeci yoaқ ұpғa a ieepi eyi ic:

әciop eiepiiң eңepie ayқ қayicii caca acқapy, eeee қүpғapң epiii қayicii caca aқapaap қopғayң үi құpғapa ei eiy;

қaay oeiepi e cyeiepi oypaay acқapy; құpғap құpayap, epcap, құpa acқapy, қopғay aғapaaқ қaaacapy, coa-aқ aap (paicһ) acқapy ipei.

өie қoaa үeepe қopғay cepcepi epy, coa-aқ қopғaғa қocaap e oapң қopap (pecypcap) ipey. Oc o қocaap, eң ae, қoaa үeep apaa қopғay cepcepie acқapy қaaac ey үi epeci (API) қaaac eyi ic.

poқұpaape acқapy, eee aғaa, ie acқapy (ii paқұp). ii paқұp paқұpқ (өi-өi ұpa) қeepiң құpaa ұc iceyi ic;

oқғa aaaay; әpүpi құpғapғa oap epyi aay, oapң ee-eei eңei acқapy, aaaay үpiiei, oқғaap ұpa acқapy;

aқapaқ үeepiң қayicii ayi; aқapaқ үeepiң қopғayғң aғaғ a-үi ypa oei epeep ay e o aғaay қaaac eei, eip yaқa, oap aay, ұc ice ұpғa үeei ұyap e pқap iey қayicii ayi o үciipiei;

үeiң қayicii oopi, ұpғapң a-үi, eceiii ypa әe ұpғapa o aқa қayicii oecie, ca, әeyei ayap ypa, aқ yaқaғ aқapaap ay қaaac eei;

apa қopғaғa қocaap ұc қaaac ey, ca, oepaap oapaқ қaaғaay, үәpiiei ic- apaap қoay (iepi, apoepi, қopғay құpғap aycpy, cap-apaap ғapy әe ..);

қocaapң oaay-үeey oapң ұc қaaac ey; қocaapң oc o:

әciop eiepie қopғay ұpaap opayң үeepi aay;

қoaa қopғay ұpaap ecee ay;

қopғay ұpaң oyi ұpa aқay;

қopғay ұpaapң a-үi aқay үee acpy ic.

eiepe aқapaap қopғay құpaap acқapy үeepie eiepi acқapyң әcүpi үeepiiң өapa әpeeepi ұacpya poeaap ap. Oc poeaap ey үi ei eii әciee қoaa.

ipii әciee eii eece үei acқapy құpaap қopғay құpaap acқapy eiepie қaacpy (epaay) o aa. eii әe үei acқapy құpaap, ipii eee, eii eece aқapaap үeci acқapya aғaғa, ғ әcүpi әpeeep e қe өpceyepi: aaayapң ecei ayap acқapy, қopap e oқғaap acқapy, appyay, өiiii әe .. acқapy қoa. ipқaap oaap Cisco System, Computer Associates, Hewlet Packerd, Tivoli Systems қopғay құpaap acқapy eiepi eiepi acқapyң әcүpi үeepie қaacpy (epaay) oe үpi. ipaқ, oca eei acқapy үeepi, i үpe құң oғapғe өeeeei әe ұa өe, қayiciii acқapyң eip aceiepi oc үeep aapapa c қaa. Eii әciee, қayiciii acқapy ieepi ғaa eye apaғa құpaap aaay o aa. ca, Open Security Manager(OS), Cһeck Point Software Tehnologies-e opopai қayicii cacae ip opaқa acқapy әe үi oaap o- a eii құpғғa o capey үiii epei. OSM өii Cһeck Point: oac ipee OPSEC (open platform for secure enterprise connectivity) eooapң eii құpayapң ipi o caaa, o әpүpi aaayapң (ca,Cisco, Bay, 3Com) eii қayiciiiiң құpғap acқapy үi epec aca.


3 popa әe pey aopepi қoay

3.1 popaқ aқapa қopғay pepi

popa(p.kryptos acp әep.γράφω aa) - epeep e aapapң әeқaa қayici caқay e apay үi oapғa o aғaayғa apaғa caapap e aaaap ғ. apa opac (ca,epe) ceici oca, ci ө ceia aapң pay үi popa қoaa aac acқa aaң o үciyi үiii aa әe epeepiң ipiipiyi oapң құғ caқay cқ қaaac eiei.

Ci caқ қoaңaap e yәiepi aaaa op, paғa epeep e aapapң үұcқac ecepe aac. popaқ әici қoay eie popaқ iep құ үpie caқay ic. eee, aopep, eii өeep әe a iiepi қayiciie ұқca eipe, opaқacpa.

popaң ei ipei әpeei pay әe p aқay o aa. pay үұcқa aқapa ғapa aaa ei epei oay o aa. A p aқaya oaғa epe popaқ iepi aaaa op үұcқaғa қaa opaa.

payәe p aқay үi cie p aopi әe i epe. өee pay aopepi ap, coң iie epei pay caap(DES), Rivest/Sharmir/Adleman (RSA) pap, RC2 әe RC5. Oc apaepepiң әpқacca i a әii (oқyғa oa) pee әie (oaғa әe oқyғa үi eec) үpeipy үi aope cәec қoaa.

DES, RC2, әe RC5 cepқ i eooc eece құ i popac peie eii, ceei epei payғa қoaғa i oң p aқayғa a ipe қoaa. Co ceei, i epei pa o e oң pay aқa o apaca құ үpe opaқ oy epe.

RSAopaқ i popac eece accep popa peie aa, ceei o ei i үpi қoaa: opaқ әe ee i. iep өapa aeaaқ қac, ipaқ oapң ipi ieceңi, eiici ғapa aac. ee i құ caқaa e қaa popaқ ұ acaғaap ғaa oғa ipe aa. Opaқ i epe cқ қayici eec opaapa aaaa. Opaқ i үeepi қoay eie ei apa apaca opaқacpғa құ oa. Eep opaқ i epei pay үi aaaca, oa oң p e ee i қaa ee aa. Co cқ eep ee i epei pay үi aaaca, oa oң p e opaқ i қaa ee aa.

3.2 popaқ ayap

Caқay, epy әe үpeipy apca aқapa әpүpi ayғa yap oa. ay қapcacap (ayap, қacүeep әe ..) үee acpa. Қayiciii eii ұyap: aқapaқ құқ ay (oeaқ oғay), aopa pұқcac oaay (ұacқ oғay) eece oc құқapғa aopқc қo eepii oғay (қo eiiii oғay).

ayap acci (әpci) әe ecei oy үi. Eep қapcacap epiei aapap өepe aaca, oa oca ay acci e aa. acci ay eie epiei aapap e ңayғa, epayғa әe pai aayғa oa. ecei aya қapcac epie aap өepe aa әe өiiң aapap a қocy үi.

үpi pң poaay aap әiiң epeeepi ece aa үi eec.

poaaya қoaa әiiң eң қapaa caaaap ұa: әpiepiң, қoc әpiepiң (paa) әe a n-paaapң қaaaғғ, ayc әe aycc capң eeeci әe eip acқaap. Oca caaaap eiii ұ әiepi aқaғa ee epeei.

popaқ ayap қapcacң poaay үi eii aқapaң ca әe i oa ieye oa. oc iey oa eeci ay үpepi apaa.

paa (paғa әi) eiiei ay қapcacң қoa aay үi ip ie paғa әpүpi eici aқ әiepiң paac oғaa. poaayң iei өipe aapapң aқ әiepi eece pay eiei aaaғa ii ay. Aғa i ei acқa aapap epayғa aaaa.

eii aқ әi eiiei ay poaayң қoa ұp epie paғa aapapғa cәec қaa a oca aқ әiep үcce. әi-paa қocap cacp, қapcac құ ii iye pca, coc oң өeie eeci apқ aapap ay үi.

aңa aғa aқ әi eiiei ay ұ aғaa poaay oғa epie әi-paa қocapa acқa, өi e epe әiepi aca aa әe iici ee i өeie oap pa aa.

Eii үeүii coғc eie aepaap ao eiiie pay aa ei үe ұpa әee, coa oap oң ipeepicie әpүpi әiepi iepi oғa cәec paa aa oa (ipaқ құ ii aқay үi aepaap aa ұa, әece o aoap aқa apқ iepi aycpap ei).

popa caacaғ aaap ұpa ұa oay ғapғa oa pay aopң құғ o ұ aya eii epei. Oa әpi үciii o: қapcac pay aop ice e ң әie ceii pay үeci қopғaғa o қay epe. ұy әpeeie epiii caқay үi aқc pң ii құғ eiii oy epe. ұ ipei pi 1883 aғa ұpaғa epoc (A.Kerckhoffs) әe әee epoc pi e aaa.

Қaipi popaқ үeepiң acayap aңa aғa aқ әi oa ay oa ypa oc o aaaa.

popaқ pooo . Қaipi popaa pepi acaya әe popaқ poooap әipeye. epeye acқa ө aap ayapa

popaқ pooo popaқ құpaap aaa ei eece oa ө aoeepiң өapa әpeeecy poeypac, oң әecie aoeep өiiң aқcaa eei, a oapң қapcacap eei. poooң eiie aқapaқ poecepei popaқ өepicep e aopepiң aaay peaeeiң epeeep ғ ap. Әpip popaқ pooo eii ip ecei eye apaғa.

e ee poooң eeci қaceepi ap:

pooo opaғa ee ic-әpeeiң pei aң; әpip ic-әpee aaғ aқaғaa ei өiiң peie opay epe;

pooo қa oay epe;

pooo oқ oy epe, ғ әpip үi oa aғa үi cәec ic-әpee ecepiy epe.

pooo қaceepi opaaa eii aop қaceepie ұқca. a a, pooo ұ eii aғaa ipee apaapң ic-әpeeecy aop. pooo қacyap pooo iy epe әe oң apқ eeңepi oқ opay epe. popaқ poooң қacyap әee eip aac үeiң aoeepi. pooo қacyap ip ipie ceey үi, coқa popaқ poooap oң қacyap cpқ aya ғaa eec, cepiecepiң apaқ ic-әpeeie e қopғay epe

popaқ poooapң epi ap ei oқa өye oa: қoaa әe қapaүpci poooap. Қoaa pooo әipee eecei aқ ecei eye apaғa. Қapaүpci poooap қoaa poooap әipee ee құpc oap cқ aaaa. i oқy құpaa e қapaүpci poooap қapacpa.

eip pooo үpepiiң iei қapa ғaқ.

1) aapap oea epy pooo. aapap oea epyiң iei eeci. aac eiiң aoe oa poooң ei қacyc ap. Қacyap eip aac oe қocғa, o oa aap ei aққa iepye oa. aac o қapcac aқay үi. Aoeiң ipeyie oea aap m ap, oc aap oea үpe eii aoee epy epe. Oca pooo i ipii aa oғa.

2) Ayea әe ea poooap. Oap eip aқapaқa pұқcac қaay әe aaayapң өieii oқ қopapғa қaay opayғa apaғa. әii қoay caac eip үe aқapaқ үeiң қopapa aaayapң қo eiiii ұacpy.

3) iepi үecipy pooo paғa aapape aacyaғ қacyap құ iepe қaaac ey үi қaei.

4) epo pқ қo pooo қaғa құaapaғ әii қo cқ epo құaapғa қo қoғa үii epei. pooo opay әecie, epieiң aқapaң aopқ ecepyi қaaac eeiң, oғa ipee caқ қoca қoca.

5) Қaaғaay қaaac eei pooo (epo aқa). popaa epo aқa ee қaaғaay қaaac eei (ғ aқapa acaay өi қapa үpye үi eecii) epo өe құpaap aa.

Ei apa apaca oea aapape aacyң қapaa pooo қapacpaқ, apaap aoe 1 әe aoe 2 e aaқ. Aoe 1 paғa aap aoe 2 e epici eci. ұ aғaa oapң ic-әpee iei ұa oy epe.

1) Aoeep pay үeci aңa (ca, n oғa y ap eap p).

2) Aoeep pay ii ypa eicei.

3) Aoe 1 acaқ aap aңaғa әic apқ i өeie pa әe paғa aap aa.

4) paғa aap aoe 2 e iepiei.

5) Aoe 2 paғa aap i өeie aa әe aқ aap aa.

ұ pooo oңa, ipaқ o a әipee aaay үi. popaқ poooap ieie aac қapaa a үpei e oy үi.

Aa i popaқ ay aқaac eii әe popaқ aope ayap epi қapa ққ. ө aғaa ay pay aope eec poooғa aғay үi. Coқa, aco ceii pay aopң ap oy aac үeiң aoeepie oқ қayiciii eie aa. Co ceee қaipi yaқa aaap popaқ poooap ұқ aa.

3.3 RSA pey aopepi

Aқapaap RSA poүeci қoa pey әe pap ay.

Құ o ipaқ yap aқaaca eiei, e ea ei үi өee aaayape aқ ii poүeiң қүp ұc.

Әpip aaay, ғ i aaay ece, eecoқ oe өpceiiң zi i aңa, o құa ұca. Coa ei, o Ez aopi қaacpa әe o aқ aқaa өiie apa (ca, epee). O aғ a Dzi aopi қaacp, o a құa ұca. Eep j aaay i aaayғa құ aapaa iepici ece, oa o Ezi aopi aқaa өiie aa әe o i aaayғa iepei, popaacң құpy үi қoaa. i aaay өiiң Dzi. құ aopi eceey үiқoaa.

Eep fz ie, құ o ipaқ yap oca, oa ұ poүe cөci ipei ұpaққ қaaac eei.

Eep apқ өpceie z aқay ocaғ fz yc oң ep oce cec ece, oa oca ipaқ y өeie pқ ayap ayғa oa. Eep i aaay құc aapaa iepici ece, oa o ay үi өiiң құ aopi қoaa. Әpip aaay Ezi. aқ aopi ii, -i aa, ipaқ, e қaa i aaay fzi-1-i ecee aaқa, aapaac i

aaaya өeepi үcie aa.

Әpe, i aaay y aaayғa құ aapaa cөe iepe aa, o үi y aaayғa Ezi. aқ ii қoaa op, o Y-i aқүpe pa iepyi қae.

RSA poүeci 1976 e ea acp o ipaқ y ap eei ie ұp, oap ө aқaaapa oca yapң үi үpepi өpcee oқ.

Aғa pe 1978 . құ o ipaқ y ұғ accaycei eooқ cya ұc icei Aepa aeaepi P. . Pec, A. ap, әe . Aea ұcғa oa. RSA ipaқ yc ә қapaa eec, o үciy үi caapң eeapқ eopca eip aғұaap қae eei.

I E.Ү.O.. (i, ) i әe үi caapң eң үe opaқ өii iipei, oap ip yaқa өe eң eec.

p a ca үi,φ(p) = p-1 oa p әe q ei eң eec a caap үi a aқay қ eec:

(1)

ca, eii ep eopca EҮO(,) = 1 eң oғa aғaa әe (, ) e ee үi ca үi

(2)

oaғ aapa.

Caap eopca ie eii E aopi. Eep EҮO(,e) = 1, 0<1< aғaa e әe қaaғaapca, oa aғ d, 0<d<n,

(3)

әe EҮO(, e) ay үi, Eiң eңeie aopiiң өeie d eceeye oa.

ұ oa RSA ipaқ yc

(4)

ұaғ, x-oң үi p әe q-үe eң eec ca,a e EҮO(e, φ())=1үi φ(n) oң үi ca.

epi yң aa үpi ap:

(5)

ұaғ, d n-e ii, aғ oң үi әe a aғa aaғaapa:

(6)

Fz-1 eceey үi P: aopi oңa aa, ұa apaay әe өeyi ғapy әcii, p aya қae d өpceii EҮO(e, φ())eceeiei E aopi өeie aa.

ұғa әe y (5) ie y o aa. epi yғa (4) eeci oe өpceiei. a үi caқ apeaa (6) eңii eip -e aei:

(7)

(4) әe (7) eңiepie a aa:

(8)

coңғ eңie ep eopeac қoaғa. (8) eii, e әpeeci ғapy aaң қaac oa d әpeecie ca apy aa epi eeii өpceei.

A aaayc aaayca RSA poүeci қoa, paғa aapaa iepici eei ei. ұ aғaa A aaayc aapaa iepyi, a aaayc aap ay oa. A әe aaayapң әpeeepiiң eeiii қapacpa.

1. . aaayc e ee ei a үe ca p әe q caap aңa.

2. aaayc oyiiң i eceei.

3. aaayc ep yc eceei:

(9)

әe eecoқ d құ iiiң әi aңa, eeci apң opay ecepiei:

(10)

4. aaayc aқ e iiң әi eceei:

(11)

5. aaayc A aaayca қopғaғa aa apқ ei ca iepei (N,e).

Eep A aaayc aaayca aapaa iepici ece, o eeci қaaap opa.

6. A aaayc acaқ әii oapғa өei, oapң әpipeyi a ca үpie epiyi үi:

(12)

7. A aaayc j caң aғacғ үpie epie әii a opya oa pa:

(13)

әe popaa aaayca iepei.

(14)

8. aaayc aғa popaңaң pap eei

әe o үi eeci opya oa d құ ii aaaa:

(15)

әecie caң eei aғacғ aa, oap acaқ aapaac iipei. RSA aopi әipei құққa e oy үi ө ғc үe қapaa caap eepaayғa үii ay әe e e d iepiiң әi ii eceeyi iy қae.

Cype 3 RSA poүeciiң cac epie.

3.3 Php aғapaaay ii

PP-ұ Web cepepe iepiei cpepiң өeie Web-eepiiң aaқ eepaca қaei aғapaaay ii. Ci ei PP әe HTML-iң өeie aac. Ca aaay ei aқaa, cepep html-o қocғa PP oepaopap opa әe әei aaayң payepie iepei. ұ әpee ә oca ASP әe Cold Fusion-ң өeie acaa. eee ASP әe Cold Fusionғa қapaғaa, PP aқ acaқ o өi o aa әe aopa әyeci. PP Windows NT әe Unix-iң өee epcapa ұc aca. O Apache ei oy peie iepie epei. Eep iepiy Apache oyi үpie oca PP oңa әe a ұc aca. ұ ee poecci acayғa aac ya қoca ғap oa. Coқa әeci e ғa әe cepepei caқayaғ ғ aaa mod _perl-i opayң қaeiii oa.

Ciiң құa eiңiei әpүpi oepaapa acқa ci PP өeie P-aқpap қaacp HTTP opaa aac. Coe қaap ayea acқap aaay acқa ee aғa aac. PP epieep қopa eye үe үiiep aa. ұ cie PDF құaap epaaya, L-ei paaaқ aay acayғa үii epei.

PP oepaopap ciiң eiңie Web-eepi қo epei, coқa apa opaa үee acpyң қaeiii yaa. Ci PP-oң o <?php eie aca, o?> eie aқac. ұ eepiң apacaғapң apғ PP o peie eppaaa. PP iiiң cacci C әe Perl caccie ұқcac eei ci aycaap oap aaaya ұp apaayң epe. accepe ep oңa үee acpa. eee PP Apache құpғa aғaa әpie a ұc aca. PP Web caa o Microsoft IIS әe Netscape Enterprise Server opaacpyң pei ap. Eep cie PP i opayғa aғapaaқ қaaac eyiң өipeci oқ oca, o cie pec Web caa aa aac. O epe ci PP iң apқ epeeii e қe eeee үciipie eeiii aa aac.

. ң , -ү ң қ. ұ . . - ң ң ұ қ,ң ұң ә .

ң қ қ - . , ү. ң ұ - қ () қ қ . ғ қ ұ ү ұ , ң ұң , қ .

ң ә ң . қ өң ү ұ , , , ұң қ .

ң қ қ ү. қ ә ғ ө ң қ қ . қ ө. ө ұ .

ң . ө ң :

өң, қ ү қғ. , ү ғ ө ү .

- қ ү .

қ - қ ұ қ ө.

WWW - ұқ .

қ қ ұ өң .

қ - ң қ қ ү ғ.

Қ - қ ү. ө , , ғ қ қ ң қ .

қ - ң қ , , қ, , ә ң қ ұ ү .

Ә - - ұ . , , ү - ұ.

ң ң www ққ. web - , http - . web - ? ққ қ қң .

ұ қ ғ ә қ ә ұ. (http - ) ә ң ұ қ. Web - ң құ ұ қ ү , ұ .

ә ң . ө ғ, қ ң қ қ қ ң , қ қ ң .

қ ү ғ қ ң .

- ұң қ ө ә ү ұ. ұ ә ә , ә қғ ө ү ң қ ө (Universal Resoures Locator, URL) ү ү ң .

қ қ Internet(RFC-822) қ ̲ үқ .

SMTP( ), NNTP (ңқ ), FTP ( ), Copher ә Wais Internet - қ қ қ ә - ү қ. қ қ ү ғ.

ұ/ . ү - ө , ұ . ұң :

Қ ң ә

URI

Ƴ қ ң ө, ө қ ғ ә ң ұқ ө ү.

ң құ:

ү , ң қ ;

, ң ң қ, қ .


Қop

popa aқapaң құғ e ұacғ қaaac ey acaa o acpy e үciipiei. p- opa әicepi aқapa iepye e әe o aa caқaya a қoaa.

popa aaғaғ eң aңa eiciepiң ipie pi caypa - aapғa apa қace қocy apқ ұ- acғ қaaac ey, ұa aap aopa eiee aқ i eii oca ғaa ecepye oa.

popaқ icep aқapaң құғ, ұacғ e aқғ ecepyi қaaac ey үi aa- aa.

Aқapa acpy үi oay әe pay қoaa.

oay - oқ iaap eece ecepiң aaay. Әp cөipecepie oқ cөep cәecei, өiece, ap e epiei қaaa aқay үi coa қoқ ia aaaa.

pay coap aқayғa oa әie үpeipei poeypa. poeypa қopғay aapқa aң ap.

payң ei: aycpy әe aacpy iii қoaa. Өe үpei pap ipii әe eii iiepiң apaacye құpa, ұ oң ceiiii apқa oғapaa.

Aycpy әici oқ ece pie eiee: әpip acaқ әiiң co aқ ca oa acқaca aycpa.

Aacpy әici acaқ ie coapң aycpya eiee.

Aycpy eiipy үi popaқ ii aaaғa ө oa. Ei әice ipi-ipi өapa oқpa.

Үe eceey үiiepi ap oca, әipee e ee p ayғa oa. Eң ceii aғ ғaa p ap, o ip pe қoaa oo e aa.

pay aopi acayaғ ip әcee ip yaқa epay aopiiң қapaaғ caқa op, қae үpeiii қaaac ey o aa.

epoқ oay ia әici oaa epeep әie eecoқ eece eecoқ қүpayap apқa өei oғaa aaaғa ө oa.

epi aace oa pay әici aapң 64 i oapғa өii, oapң iei epi aac aaa payғa eiee. payң әpip қaaң әeci ece caқaa әe acaқ әiiң eeci paa o үpeipye aaaa.

epi aace ieepi pay әici ei үcyie қapa coap eece ep iei payғa eiee. pay cқң ei eie opaa.

epi aace iepi pay әicie pay yc|p әpip aa 64 e eepaaa, ұ iep ie o aaay үi.

epi aace iepi pay eii ec epay үepicie aқ ii aaay c aa. pay e epay үepicepi өapa қaap acay үi ieөapa aaca oy қae. ipaқ aқ ii iy acp ii aay epe.

p aco ұpaқ oa, әii eaaa ay үi oa aғa қapacpa. o eo oca pғa apaғa ap ұpa. ұ ap, a үpe aқaa, қapcacң eip ii ұca aғa ee epie ypa eқaa aқapa aayғa ic eeii ұpғca aca қc caaa.

oyai oқ oepaapң өei aғaa aғaeecoқ ieii pap үi ip ii ip pe әe oa ө pүpi әiep үi aaayғa pұқca eiei. aғaeecoқ ieii үe eeңe e oy ic. ieiie eiepiң eecyii қaғ aae ipe oy ic. aғaeecoқ ieii, e ee ecii oa o aa oayғa (ұғapyғa) әe epi aқayғa қ oy ic.

a үpe aқaa, қopa ee, eep қapcac, үi үi a pәii aae eң қaa aa oea, oa eo ap oғap әi әpeecie opaa e ayғa oa. eo ap caқ ұpғa aғaay aca қ eei өpy oңa, eiie e- pay үi, eiie, paa үpeipye өe әyei, aқ aop aaaa. Oce aac, aқ aop үi aқ ii eece ii ayң қaa a ip ieepi ey үi қae oepaapaғ ұpaқғ aғaay қc oғa oap ei.

pei үpeipyiң ұpaқғ - ұ ii үpeipy apaepi eece e ee ap oa ii ay eceiiң eңei cғ. Eңe cғ үciii aop үciiie aac, ғ ii ay үi eii ip aop құpa әe ұpaққ oң eңe cғe aғaaa. Eep X әii ay eқaa үi oaca, oa p acoi ұpaқ oa.

aaaa iep caa қapa popaқ әicep ipii (cepқ) әe eiii (accepқ) o өiei. ipii әic pey e epeye ip ii aaaa, қopғay ceiiii iiң құғa eii epei.


Қoaғa әeeep iii

1. Aao Қ.C., Eceoa A.C. Aқapaқ қayicii әe aқapa қopғay: Oқyқ. Aa: C PC әyip, 2011.- 376 e7

2. Әiқaқo.Қ.Ә.popaң eiepi: Oқyқ. Aa.2012 184 e7

3. ғқ .., , қғ - : , 2016. 414

4. . . -, 2003.

5. . . : . . . . / - .: , 2005. - 144 . |

6. .. . - . -: , 2007.

7. .. : . - .: ; 2001. - 264 .

8. . . : , . . , / ., ., . .- .: , 2006. - 256 .

9. .., .., .. / . .. .-2- ., - . .-.: , 2001.-376 .: .

10. .., .. - : . . - .: -̻, 2001. - 304 .

11. .. : - . - .: ; , 2 - .- 2004. - 544 .

12. . . : . . . . / - .: , 2005. - 144 . |

13. https://kk.wikipedia.org/wiki/PHP-%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96

14. https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F

15. . . 20 : . . .: ̻: -, 2011. 416 .: . ( ).

16. .. . қ құ. , 2012. 173 .

17. http://www.ruview.ru/downloads/netsecurity.pdf


Қ

<!DOCTYPE html>

02

<html>

03

<head>

04

<metahttp-equiv="Content-Type"content="text/html; charset=utf-8"/>

05

<title> AJAX PHP, MySQL jQuery | RUSELLER.COM</title>

06

07

<linkrel="stylesheet"type="text/css"href="js/jScrollPane/jScrollPane.css"/>

08

<linkrel="stylesheet"type="text/css"href="css/page.css"/>

09

<linkrel="stylesheet"type="text/css"href="css/chat.css"/>

10

11

</head>

12

13

<body>

14

15

<divid="chatContainer">

16

17

<divid="chatTopBar"class="rounded"></div>

18

<divid="chatLineHolder"></div>

19

20

<divid="chatUsers"class="rounded"></div>

21

<divid="chatBottomBar"class="rounded">

22

<divclass="tip"></div>

23

24

<formid="loginForm"method="post"action="">

25

<inputid="name"name="name"class="rounded"maxlength="16"/>

26

<inputid="email"name="email"class="rounded"/>

27

<inputtype="submit"class="blueButton"value=""/>

28

</form>

29

30

<formid="submitForm"method="post"action="">

31

<inputid="chatText"name="chatText"class="rounded"maxlength="255"/>

32

<inputtype="submit"class="blueButton"value=""/>

33

</form>

34

35

</div>

36

37

</div>

38

39

<divid="footer">

40

<divclass="tri"></div>

41

<h1> AJAX PHP jQuery</h1>

42

</div>

43

44

<scriptsrc="/images/null.png"></script>

45

<scriptsrc="/images/null.png"></script>

46

<scriptsrc="/images/null.png"></script>

47

<scriptsrc="/images/null.png"></script>

48

</body>

49

</html>

Ajax.php

/* . */

02

03

$dbOptions=array(

04

'db_host'=>'',

05

'db_user'=>'',

06

'db_pass'=>'',

07

'db_name'=>''

08

);

09

10

/* */

11

12

error_reporting(E_ALL ^ E_NOTICE);

13

14

require"classes/DB.class.php";

15

require"classes/Chat.class.php";

16

require"classes/ChatBase.class.php";

17

require"classes/ChatLine.class.php";

18

require"classes/ChatUser.class.php";

19

20

session_name('webchat');

21

session_start();

22

23

if(get_magic_quotes_gpc()){

24

25

//

26

array_walk_recursive($_GET,create_function('&$v,$k','$v = stripslashes($v);'));

27

array_walk_recursive($_POST,create_function('&$v,$k','$v = stripslashes($v);'));

28

}

29

30

try{

31

32

//

33

DB::init($dbOptions);

34

35

$response=array();

36

37

// :

38

39

switch($_GET['action']){

40

41

case'login':

42

$response= Chat::login($_POST['name'],$_POST['email']);

43

break;

44

45

case'checkLogged':

46

$response= Chat::checkLogged();

47

break;

48

49

case'logout':

50

$response= Chat::logout();

51

break;

52

53

case'submitChat':

54

$response= Chat::submitChat($_POST['chatText']);

55

break;

56

57

case'getUsers':

58

$response= Chat::getUsers();

59

break;

60

61

case'getChats':

62

$response= Chat::getChats($_GET['lastID']);

63

break;

64

65

default:

66

thrownewException('Wrong action');

67

}

68

69

echojson_encode($response);

70

}

71

catch(Exception$e){

72

die(json_encode(array('error'=>$e->getMessage())));

73

}

DB.class.php

01

classDB {

02

privatestatic$instance;

03

private$MySQLi;

04

05

privatefunction__construct(array$dbOptions){

06

07

$this->MySQLi = @newmysqli($dbOptions['db_host'],

08

$dbOptions['db_user'],

09

$dbOptions['db_pass'],

10

$dbOptions['db_name'] );

11

12

if(mysqli_connect_errno()) {

13

thrownewException(' .');

14

}

15

16

$this->MySQLi->set_charset("utf8");

17

}

18

19

publicstaticfunctioninit(array$dbOptions){

20

if(self::$instanceinstanceof self){

21

returnfalse;

22

}

23

24

self::$instance=newself($dbOptions);

25

}

26

27

publicstaticfunctiongetMySQLiObject(){

28

returnself::$instance->MySQLi;

29

}

30

31

publicstaticfunctionquery($q){

32

returnself::$instance->MySQLi->query($q);

33

}

34

35

publicstaticfunctionesc($str){

36

returnself::$instance->MySQLi->real_escape_string(htmlspecialchars($str));

37

}

38

}

ChatBase.class.php

01

/* , ChatLine ChatUser */

02

03

classChatBase{

04

05

// :

06

07

publicfunction__construct(array$options){

08

09

foreach($optionsas$k=>$v){

10

if(isset($this->$k)){

11

$this->$k=$v;

12

}

13

}

14

}

15

}

ChatLine.class.php

01

/* */

02

03

classChatLineextendsChatBase{

04

05

protected$text='',$author='',$gravatar='';

06

07

publicfunctionsave(){

08

DB::query("

09

INSERT INTO webchat_lines (author, gravatar, text)

10

VALUES (

11

'".DB::esc($this->author)."',

12

'".DB::esc($this->gravatar)."',

13

'".DB::esc($this->text)."'

14

)");

15

16

// MySQLi DB

17

18

returnDB::getMySQLiObject();

19

}

20

}

ChatUser.class.php

01

classChatUserextendsChatBase{

02

03

protected$name='',$gravatar='';

04

05

publicfunctionsave(){

06

07

DB::query("

08

INSERT INTO webchat_users (name, gravatar)

09

VALUES (

10

'".DB::esc($this->name)."',

11

'".DB::esc($this->gravatar)."'

12

)");

13

14

returnDB::getMySQLiObject();

15

}

16

17

publicfunctionupdate(){

18

DB::query("

19

INSERT INTO webchat_users (name, gravatar)

20

VALUES (

21

'".DB::esc($this->name)."',

22

'".DB::esc($this->gravatar)."'

23

) ON DUPLICATE KEY UPDATE last_activity = NOW()");

24

}

25

}

Chat.class.php 1

01

/* Chat , ajax.php */

02

03

classChat{

04

05

publicstaticfunctionlogin($name,$email){

06

if(!$name|| !$email){

07

thrownewException(' .');

08

}

09

10

if(!filter_input(INPUT_POST,'email',FILTER_VALIDATE_EMAIL)){

11

thrownewException(' email.');

12

}

13

14

// gravatar:

15

$gravatar= md5(strtolower(trim($email)));

16

17

$user=newChatUser(array(

18

'name'=>$name,

19

'gravatar'=>$gravatar

20

));

21

22

// save MySQLi

23

if($user->save()->affected_rows != 1){

24

thrownewException(' .');

25

}

26

27

$_SESSION['user'] =array(

28

'name'=>$name,

29

'gravatar'=>$gravatar

30

);

31

32

returnarray(

33

'status'=> 1,

34

'name'=>$name,

35

'gravatar'=> Chat::gravatarFromHash($gravatar)

36

);

37

}

38

39

publicstaticfunctioncheckLogged(){

40

$response=array('logged'=> false);

41

42

if($_SESSION['user']['name']){

43

$response['logged'] = true;

44

$response['loggedAs'] =array(

45

'name'=>$_SESSION['user']['name'],

46

'gravatar'=> Chat::gravatarFromHash($_SESSION['user']['gravatar'])

47

);

48

}

49

50

return$response;

51

}

52

53

publicstaticfunctionlogout(){

54

DB::query("DELETE FROM webchat_users WHERE name = '".DB::esc($_SESSION['user']['name'])."'");

55

56

$_SESSION=array();

57

unset($_SESSION);

58

59

returnarray('status'=> 1);

60

}

Chat.class.php 2

01

publicstaticfunctionsubmitChat($chatText){

02

if(!$_SESSION['user']){

03

thrownewException(' ');

04

}

05

06

if(!$chatText){

07

thrownewException(' .');

08

}

09

10

$chat=newChatLine(array(

11

'author'=>$_SESSION['user']['name'],

12

'gravatar'=>$_SESSION['user']['gravatar'],

13

'text'=>$chatText

14

));

15

16

// save MySQLi

17

$insertID=$chat->save()->insert_id;

18

19

returnarray(

20

'status'=> 1,

21

'insertID'=>$insertID

22

);

23

}

24

25

publicstaticfunctiongetUsers(){

26

if($_SESSION['user']['name']){

27

$user=newChatUser(array('name'=>$_SESSION['user']['name']));

28

$user->update();

29

}

30

31

// 5 , 30

32

33

DB::query("DELETE FROM webchat_lines WHERE ts < SUBTIME(NOW(),'0:5:0')");

34

DB::query("DELETE FROM webchat_users WHERE last_activity < SUBTIME(NOW(),'0:0:30')");

35

36

$result= DB::query('SELECT * FROM webchat_users ORDER BY name ASC LIMIT 18');

37

38

$users=array();

39

while($user=$result->fetch_object()){

40

$user->gravatar = Chat::gravatarFromHash($user->gravatar,30);

41

$users[] =$user;

42

}

43

44

returnarray(

45

'users'=>$users,

46

'total'=> DB::query('SELECT COUNT(*) as cnt FROM webchat_users')->fetch_object()->cnt

47

);

48

}

49

50

publicstaticfunctiongetChats($lastID){

51

$lastID= (int)$lastID;

52

53

$result= DB::query('SELECT * FROM webchat_lines WHERE id > '.$lastID.' ORDER BY id ASC');

54

55

$chats=array();

56

while($chat=$result->fetch_object()){

57

58

// GMT (UTC):

59

60

$chat->time =array(

61

'hours'=>gmdate('H',strtotime($chat->ts)),

62

'minutes'=>gmdate('i',strtotime($chat->ts))

63

);

64

65

$chat->gravatar = Chat::gravatarFromHash($chat->gravatar);

66

67

$chats[] =$chat;

68

}

69

70

returnarray('chats'=>$chats);

71

}

72

73

publicstaticfunctiongravatarFromHash($hash,$size=23){

74

return'http://www.gravatar.com/avatar/'.$hash.'?size='.$size.'&amp;default='.

75

urlencode('http://www.gravatar.com/avatar/ad516503a11cd5ca435acc9bb6523536?size='.$size);

76

}

77

}

: www.KazEdu.kz

:

, email : admin@kazreferat.info